Η μουσική – όποια κι ‘αν είναι – απαιτεί χρόνο για να την ανακαλύψει κανείς και τελικά να τη βιώσει σε βάθος. Στη διαδικασία αυτή οι επαναλαμβανόμενες ακροάσεις είναι πολύ σημαντικές. Όπως είδαμε στο προηγούμενο, οι ηχογραφήσεις ξεκίνησαν στις αρχές του 20ου αιώνα και έπαιξαν κεντρικό ρόλο στη δημιουργία μίας νέας κατάστασης.
Στη λεγόμενη λόγια μουσική (στη μουσική των παραδοσιακών συναυλιών), αυτό εκπληρωνόταν ως ένα βαθμό και πιο πριν με τις συχνές εκτελέσεις των δημοφιλών έργων, όμως οι ηχογραφήσεις και οι ραδιοφωνικές μεταδόσεις πολλαπλασίασαν τις δυνατότητες ακρόασης. Εκεί ωστόσο που δημιουργήθηκε ένα εντελώς νέο πλαίσιο ήταν στον χώρο της λεγόμενη εμπορικής μουσικής και της Jazz. Κεντρικό ρόλο σε αυτό έπαιξε ο δίσκος των 33 στροφών, που οδήγησε στην ιδέα του άλμπουμ. Αυτό έγινε αμέσως με τα LP των soundtracks ταινιών και των musical, αλλά από εκεί και πέρα ήταν κάτι διαφορετικό. Τα τραγούδια ενός δίσκου έπαψαν να είναι μια κάπως τυχαία συλλογή με δυο-τρία να είναι φτιαγμένα για να γίνουν επιτυχίες και τα άλμπουμ άρχισαν να αποκτούν προσωπικότητα. Από το εξώφυλλο ως τη διαδοχή των τραγουδιών, όλα άρχισαν να έχουν μια κεντρική ιδέα. Αυτό έγινε αντιληπτό από το κοινό και για πολλούς η ακρόαση ενός νέου LP έγινε μια εμπειρία. Προσωπικά θυμάμαι ακόμα το καλοκαίρι του ’67, όταν μαζευτήκαμε και βάλαμε να ακούσουμε το Sergeant Pepper’s Lonely Hearts Club Band. Η βασική ιδέα ήταν του Mac Cartney, που ήθελε με το άλμπουμ αυτό να σηματοδοτήσει έναν νέο μουσικό δρόμο για τος Beatles.
Υπάρχουν πολλά ανάλογα παραδείγματα και στην ελληνική δισκογραφία. Εδώ ούτως ή άλλως είχαμε την ιδέα του κύκλου τραγουδιών με την οποία δούλευαν (και δουλεύουν ακόμα), πολλοί συνθέτες. Πολλά είναι τα παραδείγματα από τον Θεοδωράκη (Ρωμιοσύνη, Λιανοτράγουδα), αλλά είναι κάτι που ακολούθησαν πολλοί. Εδώ αξίζει να θυμηθούμε «Τα Παράλογα» (1976) των Χατζιδάκι – Γκάτσου. Παραθέτω από το σημείωμα του ίδιου του Χατζιδάκι: «Περιττό να προσθέσω, ότι η συμμετοχή τόσων εθνικών κεφαλαίων στην ερμηνεία του έργου, καθιστά τον δίσκο γνήσια εθνικόφρονα χωρίς αμφισβήτηση για το ήθος και για τους στόχους του. Μουσικά, το έργο ανήκει στις νεότερες αντιλήψεις μου περί τραγουδιού και μουσικής.»
Με την έλευση του CD τα πράγματα συνέχιζαν πάνω-κάτω όπως πριν. Τί γίνεται όμως σήμερα με τις «άυλες» μορφές; Χωρίς αμφιβολία η νέα πραγματικότητα έχει αυξήσει πέρα από κάθε φαντασία τις δυνατότητες μας, μηδενίζοντας παράλληλα το όποιο κόστος. Όλα τζάμπα και όλα πατώντας ένα κουμπί! Ωστόσο οι εκατοντάδες -αν όχι χιλιάδες- επιλογές, δημιουργούν έναν κυκεώνα που απαιτεί ψάξιμο και «ξάκρισμα». Έχουμε τον χρόνο για κάτι τέτοιο; Έτσι τα παλιότερα γνωστά κομμάτια και ονόματα κάθε είδους, καταλήγουν να έχουν ένα μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα.
Ο αλγόριθμος είναι ένας απρόσωπος μηχανισμός που αντιδρά μετρώντας likes και χρόνους ακρόασης. Όσο μεγαλύτερα τα νούμερα, τόσο πιο ισχυρά θα αντιδράσει. Βασικά κερδίζει και προωθείται ό,τι «περπατάει» άμεσα. Αυτό που διαλέγουν οι «ψηφιακές αγέλες» εδώ και τώρα. Πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχουν ιδέες και αντικείμενα που σε αυτό το περιβάλλον μειονεκτούν.
Από την άλλη ο αλγόριθμος «μελετά» τις επιλογές του καθενός για να μας προσφέρει ίδιες ή ανάλογες. Πολύ γρήγορα βρισκόμαστε με «ψηφιακές παρωπίδες». Άκουσες Mozart; Πάρε κι’ άλλο από το ίδιο. Έψαξες τους Beatles; Εμφανίζεται 10λεπτο video όπου μπορείς να μάθεις πότε και πώς η Yoko Ono τσακώθηκε με τον George Harisson. Αναζήτησες κάτι για εκπαίδευση ή θεωρία; Βλέπεις δέκα διαφορετικούς τίτλους από τους οποίους οι οκτώ μάλλον σου είναι παντελώς άχρηστοι.
Αυτό που λέω είναι ότι τίποτα που φαίνεται προφανές δεν είναι αθώο και τίποτε δεν είναι όπως φαίνεται. Οι θάλαμοι αντήχησης των κοινωνικών δικτύων ευνοούν το εύκολο, το εφήμερο και το λίγο σκαμπρόζικο. «Το νόημα του διαδικτύου είναι η προσοχή μας», έγραψε κάπου ο Francis Fukuyama. Από την άλλη οι δυνατότητες των εργαλείων παραμένουν και είναι υπαρκτές. Από εμάς εξαρτάται να τις χρησιμοποιήσουμε σωστά ξεπερνώντας τις δυσκολίες.
Υ.Γ. Την ώρα που τελείωνε αυτό το κειμενάκι, κυκλοφόρησαν δύο ειδήσεις: Η πρώτη, ότι η Αυστραλία απαγόρευσε την πρόσβαση στα social media σε παιδία κάτω των 16 ετών. Η δεύτερη, πως ο δικός μας ΣKAΪ εγκαινιάζει δίγλωσση παρουσίαση ειδήσεων με ΑΙ…
Συχνά σκέπτομαι πως τα όσα εδώ συζητάμε δεν είναι παρά μια πολύ μικρή ψηφίδα της μεγάλης εικόνας…
Παρ’ όλα αυτά, καλές ακροάσεις σε όλους και Καλές Γιορτές!