Το πρόγραμμα της συναυλίας είναι αφιερωμένο σε δύο σημαντικές γυναικείες μορφές: τη μυθική Μήδεια, πηγή έμπνευσης για τους μουσικούς, και τη Λουίζ Φαρένκ, μία από τις πρώτες γυναίκες συνθέτριες. Θα παίξετε τη δική της Συμφωνία αρ. 3, σε σολ ελάσσονα. Δεν είναι από τα γνωστά έργα του ρεπερτορίου. Για ποιους λόγους θα άξιζε να ενταχθεί σε αυτό;
Καταρχάς επειδή πρόκειται για ένα πραγματικά πανέμορφο έργο. Στη Συμφωνία αυτή δύσκολα βρίσκει κανείς στιγμή που να μη διαθέτει εσωτερικό λόγο ύπαρξης. Μορφολογικά παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες. Επιγραμματικά θα αναφερθώ σε κάποιες από τις πολλές: το πρώτο μέρος ανοίγει με μια εξαιρετικά σύντομη αργή εισαγωγή, μόλις εξίμισι μέτρων — σχεδόν μια εξαίρεση στον κανόνα — η οποία οδηγεί σε δεκαοκτώ μέτρα ενός αγωνιώδους Allegro στη σολ ελάσσονα, πριν ακόμη εμφανιστεί το πρώτο θέμα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης ο τρόπος με τον οποίο η Louise Farrenc πλέκει τα θεματικά υλικά. Υπάρχει διαρκής διαλεκτική ανάμεσα στα έγχορδα και τα πνευστά. Το στοιχείο αυτό διατρέχει ολόκληρη τη συμφωνία. Επίσης κανένα όργανο δεν λειτουργεί απλώς υποστηρικτικά ή «αδύναμα». Η δε απουσία τρομπετών προσδίδει ένα ιδιαίτερο ηχοχρωματικό αποτέλεσμα, ενώ το συνεχές παιχνίδι ανάμεσα σε δυναμικά ξεσπάσματα και λυρικές στιγμές δεν αφήνει στον ακροατή περιθώριο χαλάρωσης.
Δεν είναι τυχαίο ότι τη βραδιά της πρώτης παρουσίασης του έργου, στο πρώτο μέρος της συναυλίας η ορχήστρα είχε ερμηνεύσει την Πέμπτη Συμφωνία του Ludwig van Beethoven.
Στο δεύτερο μέρος της συναυλίας θα ακούσουμε τη Μήδεια του Jiří Antonín Benda, μία από τις πρώτες δοκιμές σε αυτό που θα ονομάζαμε μουσικό θέατρο.
Η Medea του Jiří Antonín Benda ανήκει στα πρώτα δείγματα γραφής του Melodram, που συνδυάζει θέατρο με ορχήστρα. Στη Μήδεια του Μπέντα η ηρωίδα δεν παρουσιάζεται μόνο ως μυθικό πρόσωπο, αλλά ως μια μορφή που αποκαλύπτει με ακραία ένταση την εσωτερική της πάλη. Η ηθοποιός δεν τραγουδά· απαγγέλλει. Η ορχήστρα, από την άλλη, δεν συνοδεύει απλώς τη δράση, αλλά εκφράζει τα βαθύτερα και συχνά ανείπωτα συναισθήματα της ηρωίδας. Με αυτόν τον τρόπο η μουσική γίνεται ο χώρος όπου αποκαλύπτεται η ψυχική της σύγκρουση.
Καθώς κάθε εποχή επναερμηνεύει τον μύθο με τη δική της οπτική, ποια είναι αυτή του ύστερου 18ου αιώνα στη Μήδεια;
Σϊγουρα κάθε εποχή επανερμηνεύει τον μύθο της Μήδειας μέσα από τις δικές της αισθητικές και φιλοσοφικές αναζητήσεις. Στο ύστερο 18ο αιώνα, η οπτική αυτή διαμορφώνεται από δύο ισχυρές πνευματικές τάσεις: αφενός τις ριζοσπαστικές ιδέες του Jean-Jacques Rousseau για μια νέα σχέση ανάμεσα στον λόγο και τη μουσική, κι αφετέρου το έντονα συναισθηματικό πνεύμα του γερμανικού λογοτεχνικού ρεύματος Sturm und Drang.
Το ποιητικό κείμενο του Friedrich Wilhelm Gotter, στενού φίλου του Johann Wolfgang von Goethe, εντάσσεται στο ίδιο πνευματικό κλίμα: η Μήδεια εμφανίζεται ως μια μορφή ακραίου πάθους κι υπαρξιακών αντιφάσεων. Έτσι, ο μύθος μετατρέπεται σε ένα δραματικό πορτρέτο της ανθρώπινης ψυχής. Η οπτική του ύστερου 18ου αιώνα, λοιπόν, δεν ενδιαφέρεται τόσο να αφηγηθεί απλώς την τραγική ιστορία, όσο να εξερευνήσει τα όρια του ανθρώπινου συναισθήματος. Και να εκθέσει ανοιχτά τις εσωτερικές σκέψεις της τραγικής Μήδειας.
Εσείς στραφήκατε στη διεύθυνση ορχἠστρας μετά από μια επιτυχημένη σταδιοδρομία στο λυρικό τραγούδι. Πώς πήρατε την απόφαση για αυτή τη μετάβαση; Συναντήσατε αντίσταση – ως τραγουδίστρια ή ως γυναίκα;
Ο λόγος που επέλεξα να σπουδάσω διεύθυνση ορχήστρας ήταν η ανάγκη να παραμείνω όσο το δυνατόν πιο κοντά στη γέννηση και την παραγωγή του μουσικού ήχου. Στην κυριολεξία: να βρίσκομαι εκεί όπου ο ήχος δημιουργείται, να τον λαμβάνω και να τον βιώνω από την πιο άμεση θέση. Και πέρα από αυτό, ο ουσιαστικότερος λόγος ήταν η αγάπη μου για τη συμφωνική μουσική. Ακούω με πάθος ορχηστρικά έργα και ξεχωρίζω το Μπετόβεν, το Μότσαρτ, τη Μπουλανζέ, την Κλάρα και Ρόμπερτ Σούμαν, Τσαϊκόφσκι και πολλούς, πάρα πολλούς της σύγχρονης μουσικής. Τη σπουδή μάλιστα την άρχισα παράλληλα με την τραγουδιστική μου ιδιότητα.
Τι σηματοδοτεί για εσάς η αυριανή συναυλία;
Είμαι πολύ χαρούμενη για την επερχόμενη συναυλία. Η Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων αποτελείται από εξαιρετικούς μουσικούς και συνεργάτες. Και μαζί με τη Μαρία Σκουλά, που δεν φτάνουν οι λέξεις για να περιγράψω την αρτιότητα της δουλειάς της, ανυπομονούμε να μοιραστούμε με το κοινό το πρόγραμμα που ετοιμάσαμε!