Αχ, πόσο συγκινητικό είναι όταν παραστάσεις παρατείνουν επί μακρόν το χρόνο ζωής τους, περνούν στο ρεπερτόριο, γνωρίζουν αλλεπάλληλες αναβιώσεις και εξακολουθούν να αγγίζουν το κοινό πολλά χρόνια από το πρώτο τους ανέβασμα! Μιλώ για δουλειές που αποδεικνύουν στην πράξη είτε πως, στο πρώτο τους ανέβασμα, ήταν τόσο μπροστά από την εποχή τους που διατηρούν ακέραια τη φρεσκάδα τους ενώ η αισθητική αλλάζει με τα χρόνια και τις εποχές, είτε πως η θεώρησή τους για το έργο ήταν τόσο επιτυχής και ενδιαφέρουσα, που δεν χάνει τίποτα από την αρχική της διορατικότητα ή έκπληξη παρόλο που οι θεατές –ή και οι συντελεστές- ανήκουν πια σε μια εντελώς διαφορετική γενιά.
Το «Διδώ και Αινείας», μοναδική «κανονική» όπερα του Πέρσελ, πρωτοανέβηκε στη Staatsoper Under den Linden σε σκηνοθεσία της Sasha Waltz πριν από ακριβώς είκοσι χρόνια (19 Φεβρουαρίου 2005) πριν την τελευταία ως σήμερα αναβίωσή της στον ίδιο χώρο τα φθινόπωρο του 2025: τεράστιο χρονικό διάστημα για μια παράσταση που συγκαταλέγεται –ή επιθυμεί να συγκαταλέγεται- στη λεγόμενη «πρωτοπορία». Φυσικά, η παράσταση έχει παιχτεί και ξαναπαιχτεί μέσα στα χρόνια ως αποτέλεσμα της μεγάλης επιτυχίας της.
Είναι, πάντως, δύσκολο να φανταστεί κανείς την έκπληξη των θεατών εκείνης της πρώτης πρεμιέρας βλέποντας την καθηλωτική πρώτη σκηνή με το ενυδρείο όπου βουτούν οι χορευτές της: αν κρίνω από το πώς κοιτάζαμε εμείς το θέαμα είκοσι χρόνια μετά, αναρωτιέμαι πόσο πρέπει να κατέλαβε εξ απήνης το άνοιγμα της αυλαίας εκείνο το μακρινό πια 2005. Εδώ ακριβώς είναι που η πατίνα του χρόνου δίνει στην πάλαι ποτέ πρωτοπορία την αίγλη του κλασικού.
Είναι πολύ σύνηθες να επιστρατεύονται σκηνοθέτες του θεάτρου, πέρα από τους συναδέλφους τους που εξειδικεύονται στην όπερα, για να δώσουν τη δική τους ματιά σε κάποιο έργο του λυρικού ρεπερτορίου. Αυτό συμβαίνει σπανιότερα με χορογράφους. Η Sasha Waltz κατέληξε για το «Διδώ και Αινείας» στην ίδια ακριβώς λύση που είχε ακολουθήσει και η Πίνα Μπάους ακριβώς τριάντα χρόνια νωρίτερα (1975) για το «Ορφέας και Ευρυδίκη» του Κρίστοφ Γκλουκ –είναι παράξενο το πόσα «στρογγυλά» χρονικά διαστήματα συναντάμε σε αυτό το κείμενο: δίπλα στη διανομή των λυρικών καλλιτεχνών που εκτελούσαν τους ρόλους, προσέθεσε μια ακόμη, αυτή των χορευτών. Πέρα από την αναπόφευκτη και αδιαμφισβήτητη επιρροή της Πίνα πάνω σε όλους σχεδόν τους χορογράφους που ακολούθησαν τα χρόνια μετά την τομή που πραγματοποίησε στον σύγχρονο χορό, δεν ξέρω αν υπάρχει κι άλλη λύση: πέρα από τη δυσκολία των λυρικών καλλιτεχνών να εκτελέσουν τέτοιες χορογραφίες, οι στάσεις των σωμάτων που απαιτούνται φωνητικά είναι συχνά ριζικά διαφορετικές από εκείνες που ο χορός απαιτεί εκείνη την ίδια στιγμή. Οι δύο τέχνες αναπτύσσονται παράλληλα επί σκηνής, η κάθε μια με τους λειτουργούς της: η τόλμη της Πίνα έδειξε τον δρόμο.
Η Sasha Waltz δεν αρκέστηκε στο χορογραφικό κομμάτι «φορώντας» στην όπερα μια ερμηνεία που ανήκει σε διαφορετική τέχνη: μελέτησε εξονυχιστικά τόσο το ίδιο το έργο, όσο και το ιστορικό του υπόβαθρο. Βρήκα εμπνευσμένη και συγκινητική τη σκηνή όπου ο Αινείας κουβαλούσε στους ώμους του ένα παιδί, ευθεία αναφορά στον τρόπο που, διαφεύγοντας από τη φλεγόμενη Τροία, κουβαλούσε στους ώμους του τον γέρο πατέρα του Αγχίση, πράξη που του χάρισε την εύνοια των θεών στη συνέχεια του δρόμου του και στην πραγμάτωση του προσωπικού του προορισμού, που περιγράφει στο έπος του ο Βιργίλιος.
Οι συντελεστές ήταν της κατηγορίας που περιμένει κανείς από μια όπερα του Βερολίνου, της πρωτεύουσας μιας χώρας που έχει όπερες ακόμα και σε μεσαίου ή μικρού μεγέθους πόλεις. Στη μουσική διεύθυνση ο Christopher Moulds, μαέστρος πολυβραβευμένος και εξειδικευμένος στη μπαρόκ όπερα, οδήγησε την ορχήστρα σε μια ρέουσα, απολαυστική εκτέλεση. Απολαυστική Διδώ η Πολωνή, εγκατεστημένη στη Γερμανία μέτζο Natalia Skrycka, τακτική στην Staatsoper Unter den Linden, αλλά και μέλος της ομάδας που ερμήνευσε την Τετραλογία ένα χρόνο νωρίτερα (το 2024) στο Φεστιβάλ του Μπάυροϋτ. Αινείας ο Ούγγρος βαρύτονος Gyula Orendt, ένα ακόμη αγαπημένο παιδί της Staatsoper Unter den Linden που αυτή την περίοδο ερμηνεύει εκεί τον Ντον Τζιοβάννι, στιβαρός και επιβλητικός. Μπελίντα, η δική μας -και αγαπημένη μας- Αφροδίτη Πατουλίδου, που έχει ερμηνεύσει τον ρόλο και σε προηγούμενες αναβιώσεις της παράστασης. Εγκατεστημένη από καιρό στο Βερολίνο και σκληρά εργαζόμενη, η Πατουλίδου εξακολουθεί να με ενθουσιάζει όπως και την πρώτη φορά που την είχα δει στο «Λευκό Ρόδο» του Ούντο Τσίμμερμαν στη Λυρική σκηνή. Στα επτά χρόνια που μεσολάβησαν από τότε, εξακολουθεί να εξελίσσεται και να καθιερώνεται διεθνώς με σκληρή δουλειά και εμμονή στις λεπτομέρειες.
Υπάρχουν κι άλλες συγκινητικές λεπτομέρειες που μπορεί να αναφέρει κανείς για μια παράσταση τέτοιας μακροβιότητας: κάποιους που ξεκίνησαν ως παιδιά στην πρώτη διανομή και που σήμερα πλέον ερμηνεύουν ρόλους ενηλίκων, αλλά και παιδιά συμμετεχόντων στην αρχική παράσταση που σήμερα ανεβαίνουν με τη σειρά τους στη σκηνή για τους παιδικούς ρόλους. Έτσι συμβαίνει όταν ένα καλλιτεχνικό έργο κατακτά το χαρακτηρισμό του κλασικού: γύρω του λαμβάνουν χώρα πολλά μικρά θαύματα.