classicalmusic.gr

Μάγδα Νικολαΐδου

Πιανίστα, μουσικολόγος και καλλιτεχνική διευθύντρια του Meleagris Art Festival

Η Μάγδα Νικολαΐδου είναι πιανίστα, μουσικολόγος και καλλιτεχνική διευθύντρια του Meleagris Art Festival. Είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Paris-Sorbonne και επιστημονική συνεργάτις του IReMus (Institut de Recherche en Musicologie) στο Παρίσι. Γεφυρώνει την ερμηνεία, τη μουσικολογική έρευνα και την καλλιτεχνική επιμέλεια, αναδεικνύοντας τη λόγια μουσική και τη σύγχρονη ελληνική δημιουργία μέσα από συναυλίες, διεθνείς συνεργασίες, ερευνητικά προγράμματα και πολιτιστικές πρωτοβουλίες.

Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής Αθηνών: Πέρα από τη συναυλιακή σκηνή

Μάγδα Νικολαΐδου

Πιανίστα, μουσικολόγος και καλλιτεχνική διευθύντρια του Meleagris Art Festival

Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής Αθηνών

Μια συζήτηση με τους καλλιτεχνικούς διευθυντές Asi Matathias και Tosca Opdam

Το Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής Αθηνών επιστρέφει για δεύτερη χρονιά, φέρνοντας κοντά διεθνώς καταξιωμένους ερμηνευτές, καθιερωμένα αριστουργήματα και νέες μουσικές φωνές στον ιστορικό χώρο του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός».

Στον πυρήνα του φεστιβάλ βρίσκονται δύο διακεκριμένοι βιολονίστες, ο Asi Matathias και η Tosca Opdam, των οποίων η συνεργασία στην καλλιτεχνική διεύθυνση στηρίζεται στην προηγούμενη εμπειρία τους στην Ελλάδα, μεταξύ άλλων μέσα από τη συμμετοχή τους στο Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής Σύρου. Το κοινό τους όραμα εκτείνεται πέρα από τη συναυλιακή σκηνή, προσεγγίζοντας τη μουσική δωματίου ως πεδίο καλλιτεχνικού διαλόγου, δημιουργικής αναζήτησης και μουσικής εκπαίδευσης.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλούν για τη σχέση τους με την Αθήνα, τις καλλιτεχνικές επιλογές που διαμορφώνουν το φεστιβάλ, τον ρόλο των Ελλήνων μουσικών και τις φιλοδοξίες τους για το μέλλον του.

Πριν ιδρύσετε το Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής Αθηνών, είχατε ήδη συνεργαστεί σε ένα μουσικό φεστιβάλ στη Σύρο. Τι σας δίδαξε εκείνη η εμπειρία και τι σας ενέπνευσε να κάνετε το επόμενο βήμα στην Αθήνα, μια πόλη με τόσο σημαντική ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά;

Η εμπειρία μας στη Σύρο ήταν καθοριστική. Μας δίδαξε ότι ένα φεστιβάλ δεν είναι απλώς μια σειρά συναυλιών, αλλά μια κοινότητα ιδεών, προσωπικοτήτων και κοινής διάθεσης για ανακάλυψη. Στη Σύρο διαπιστώσαμε πόσο βαθιά ανταποκρίνεται ο κόσμος όταν η μουσική προσφέρεται με ειλικρίνεια και καλλιτεχνική ακεραιότητα.

Η Αθήνα, όμως, είναι ένα εντελώς διαφορετικό κάλεσμα. Είναι μια πόλη όπου η ιστορία δεν είναι κάτι που απλώς επισκέπτεσαι — σε περιβάλλει, σε προκαλεί και σε εμπνέει. Η Αθήνα σε καλεί να σκεφτείς σε μεγαλύτερη κλίμακα, να συμβάλεις σε μια πολιτιστική αφήγηση που εκτείνεται χιλιάδες χρόνια πίσω. Όταν δημιουργείς κάτι εδώ, αισθάνεσαι την ευθύνη απέναντι στο παρελθόν της πόλης και την επιτακτικότητα του παρόντος της. Αυτό ήταν που μας προσέλκυσε: η δυνατότητα να χτίσουμε ένα φεστιβάλ που ανήκει στην Αθήνα, απευθύνεται στην Αθήνα και εξελίσσεται μαζί της.

Ο Φιλολογικός Σύλλογος «Παρνασσός» αποτελεί ο ίδιος κομμάτι της πολιτιστικής ιστορίας της Αθήνας. Τι σας οδήγησε στην επιλογή του συγκεκριμένου χώρου και πόσο σημαντικός είναι ο χαρακτήρας μιας αίθουσας συναυλιών στη διαμόρφωση της μουσικής εμπειρίας που επιθυμείτε να δημιουργήσετε;

Ο Παρνασσός δεν είναι απλώς ένας χώρος συναυλιών· είναι κομμάτι της πολιτιστικής ψυχής της Αθήνας. Όταν μπαίνεις στην αίθουσά του, αισθάνεσαι την παρουσία γενεών που πίστεψαν στις τέχνες ως δύναμη καλλιέργειας και πολιτισμού. Η επιλογή του Παρνασσού ήταν ο δικός μας τρόπος να συνδέσουμε το φεστιβάλ με αυτή την παράδοση.

Ο χαρακτήρας μιας αίθουσας διαμορφώνει ολόκληρη τη μουσική εμπειρία — τον τρόπο που αντηχεί ο ήχος, που αναπνέουν οι μουσικοί, που ακούει το κοινό. Η μουσική δωματίου ανθίζει σε χώρους που ευνοούν την οικειότητα και τον διάλογο, και ο Παρνασσός προσφέρει ακριβώς αυτό.

© Kominis Studio
Εκτός από τη μουσική δωματίου, σας συνδέει και η κοινή καλλιτεχνική διεύθυνση του φεστιβάλ. Φαίνεται να υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αναλογία ανάμεσα στη συνεργασία δύο καλλιτεχνικών διευθυντών και στη σύμπραξη μουσικών σε ένα σύνολο μουσικής δωματίου. Βλέπετε την κοινή σας καλλιτεχνική διεύθυνση ως μια ακόμη μορφή μουσικής δωματίου;

Στην καρδιά μας παραμένουμε μουσικοί δωματίου, ακόμη και μέσα στο απαιτητικό πρόγραμμά μας ως σολίστ, και αυτή η ευαισθησία διαπερνά ό,τι κάνουμε. Η συνεργασία δύο καλλιτεχνικών διευθυντών είναι, από πολλές απόψεις, μια άλλη μορφή μουσικής δωματίου. Ακούς, ανταποκρίνεσαι, αμφισβητείς, βελτιώνεις. Δεν επιβάλλεις ποτέ· προτείνεις.

Η μουσική δωματίου σε διδάσκει ότι η ηγεσία δεν είναι ζήτημα έντασης, αλλά σαφήνειας. Η κοινή καλλιτεχνική διεύθυνση απαιτεί το ίδιο πνεύμα: δύο ξεχωριστές φωνές που υπηρετούν ένα κοινό μουσικό όραμα.

Όταν ξεκινήσατε το φεστιβάλ, είχατε ένα συγκεκριμένο όραμα για την εξέλιξή του. Έχοντας πλέον την εμπειρία της πρώτης διοργάνωσης, πώς ανταποκρίθηκε το αθηναϊκό κοινό; Υπήρξε κάτι που σας εξέπληξε ή σας έκανε να αναθεωρήσετε τις αρχικές σας προσδοκίες;

Ελπίζαμε ότι η Αθήνα θα αγκάλιαζε το φεστιβάλ, όμως το βάθος της ανταπόκρισης του κοινού ξεπέρασε κάθε προσδοκία μας. Ο κόσμος άκουγε με προσήλωση — όχι με παθητικό θαυμασμό, αλλά με ενεργή διάθεση για ανακάλυψη. Οι ακροατές έμεναν μετά τις συναυλίες για να συζητήσουν για το ρεπερτόριο, να θέσουν ερωτήσεις, να μοιραστούν εντυπώσεις.

Αυτή η ουσιαστική συμμετοχή μάς έκανε να ξανασκεφτούμε τις δυνατότητες εξέλιξης του φεστιβάλ. Μας θύμισε ότι η Αθήνα δεν είναι μόνο περήφανη για την ιστορία της· αναζητά με λαχτάρα καλλιτεχνικές εμπειρίες που συνομιλούν με το μέλλον της.

© Kominis Studio
Η καλλιτεχνική ταυτότητα ενός φεστιβάλ δεν καθορίζεται μόνο από το κύρος των προσκεκλημένων καλλιτεχνών, αλλά και από τις μουσικές σχέσεις που δημιουργεί. Μπορεί ένα φεστιβάλ να γίνει ένας τόπος όπου οι μουσικοί δεν ερμηνεύουν απλώς μαζί, αλλά επηρεάζουν ο ένας την καλλιτεχνική σκέψη του άλλου και αναπτύσσουν δεσμούς που εκτείνονται πέρα από τη συναυλιακή σκηνή;

Ένα φεστιβάλ μπορεί να γίνει ένας τόπος όπου οι καλλιτεχνικές σχέσεις βαθαίνουν, εξελίσσονται και αποκτούν νέο νόημα — και στην Αθήνα αυτό συμβαίνει ήδη. Όταν οι μουσικοί συναντιούνται σε ένα περιβάλλον που ενθαρρύνει την ανοιχτή επικοινωνία, την εμπιστοσύνη και τον ουσιαστικό διάλογο, αρχίζουν να επηρεάζουν ο ένας τον άλλον με τρόπους που εκτείνονται πολύ πέρα από τη σκηνή.

Οι καλλιτέχνες του φετινού προγράμματος —μουσικοί που συναντά κανείς στο Carnegie Hall, στη Φιλαρμονική του Βερολίνου και στις μεγάλες σκηνές του κόσμου— δεν είναι απλώς διακεκριμένοι προσκεκλημένοι. Είναι παλιοί φίλοι και στενοί μουσικοί συνεργάτες, αλλά και εξαιρετικοί νέοι συνάδελφοι, τους οποίους υποδεχόμαστε με χαρά στον κύκλο μας. Η συνάντησή τους στην Αθήνα δημιουργεί μια μοναδική χημεία: γνώριμες φωνές συναντούν νέες και δοκιμασμένες συνεργασίες γεννούν φρέσκες ιδέες.

Αυτές οι συναντήσεις διαμορφώνουν την καλλιτεχνική σκέψη. Εμπνέουν τους μουσικούς να τολμήσουν, να εξερευνήσουν ρεπερτόριο που δεν έχουν παίξει ποτέ, να ανακαλύψουν νέες αποχρώσεις στον ήχο τους. Και δημιουργούν φιλίες —μουσικές και προσωπικές— που συνεχίζονται πολύ μετά το τέλος του φεστιβάλ. Αυτό αποτελεί ήδη μέρος της ταυτότητάς του και θα συνεχίσει να αναπτύσσεται.

Το φετινό πρόγραμμα τοποθετεί δίπλα σε γνωστά αριστουργήματα έργα του λιγότερο γνωστού ρεπερτορίου και μία παγκόσμια πρεμιέρα. Πώς προσεγγίζετε τη σχέση ανάμεσα στην παράδοση και την ανακάλυψη; Αποτελεί η γνωριμία του κοινού με άγνωστες μουσικές φωνές ουσιαστικό μέρος του καλλιτεχνικού σας οράματος;

Η παράδοση είναι η άγκυρά μας, αλλά η ανακάλυψη είναι το οξυγόνο μας. Δεν μπορείς να ερμηνεύσεις Mozart ή Brahms με αληθινή πεποίθηση, αν δεν έχεις παράλληλα την περιέργεια να γνωρίσεις φωνές που δεν έχεις ακόμη ακούσει. Το να συστήνουμε στο κοινό άγνωστο ρεπερτόριο δεν είναι υποχρέωση· είναι χαρά.

Η φετινή παγκόσμια πρεμιέρα —ένα νέο έργο ενός διακεκριμένου Αμερικανού συνθέτη, αφιερωμένο στο φεστιβάλ και στην πόλη της Αθήνας— εκφράζει τη δέσμευσή μας να κρατάμε τη μουσική ζωντανή, δίνοντάς της χώρο να συνεχίσει να εξελίσσεται. Όταν ένας ακροατής συναντά ένα νέο έργο και νιώθει μέσα του εκείνη τη σπίθα οικειότητας, αυτή είναι μία από τις πιο ουσιαστικές στιγμές που μπορούμε να προσφέρουμε.

© Kominis Studio
Στο φετινό φεστιβάλ συμμετέχουν διακεκριμένοι Έλληνες μουσικοί, μεταξύ των οποίων η πιανίστρια Νεφέλη Μουσούρα, ο κλαρινετίστας Σπύρος Μουρίκης και η υψίφωνος Χριστίνα Πουλίτση. Πέρα από τη συμμετοχή τους ως ερμηνευτών, οραματίζεστε έναν πιο ενεργό ρόλο για τους Έλληνες καλλιτέχνες στη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής ταυτότητας και της μελλοντικής πορείας του φεστιβάλ;

Οι Έλληνες μουσικοί δεν είναι φιλοξενούμενοι σε αυτό το φεστιβάλ· αποτελούν μέρος της ταυτότητάς του. Η Νεφέλη Μουσούρα, ο Σπύρος Μουρίκης, η Χριστίνα Πουλίτση φέρνουν μαζί τους την καλλιτεχνική τους ποιότητα, μια βαθιά κατανόηση του πολιτισμού του τόπου και έναν ουσιαστικό δεσμό με την πόλη. Η παρουσία τους βοηθά το φεστιβάλ να εκφράζεται με μια αυθεντικά αθηναϊκή φωνή.

Στο μέλλον, οραματιζόμαστε ασφαλώς τους Έλληνες καλλιτέχνες να συνδιαμορφώνουν την πορεία του φεστιβάλ, να προτείνουν εγχειρήματα, να καθοδηγούν νεότερους μουσικούς και να συμβάλλουν στον προσδιορισμό του ρόλου και της σημασίας του για την Ελλάδα.

Πέρα από την παρουσίαση συναυλιών με διεθνώς καταξιωμένους μουσικούς, οραματίζεστε το φεστιβάλ ως κινητήρια δύναμη για νέα καλλιτεχνική δημιουργία, μέσα από δικές του παραγωγές, αναθέσεις νέων μουσικών έργων ή πρωτότυπα εγχειρήματα μουσικής δωματίου που διερευνούν ασυνήθιστους συνδυασμούς οργάνων;

Ναι — το φεστιβάλ δεν πρέπει μόνο να παρουσιάζει μουσική, αλλά και να τη δημιουργεί. Οι αναθέσεις νέων έργων, οι νέες παραγωγές, οι ασυνήθιστοι συνδυασμοί οργάνων στη μουσική δωματίου αποτελούν ουσιαστικά βήματα για τη διαμόρφωση ενός φεστιβάλ με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον. Η μουσική δωματίου διαθέτει μια θαυμαστή ευελιξία· προσκαλεί στον πειραματισμό.

Και η παρουσία του Pinchas Zukerman —ενός μουσικού με τον οποίο συμπράττουμε συχνά και τον οποίο θαυμάζουμε βαθιά— ενισχύει αυτό το πνεύμα εξερεύνησης. Η παρουσία του είναι δώρο για το φεστιβάλ και την πόλη, ενώ εμπλουτίζει καλλιτεχνικά κάθε μουσικό που μοιράζεται τη σκηνή μαζί του. Παράλληλα, στέλνει ένα μήνυμα στον κόσμο ότι η Αθήνα εξελίσσεται σε έναν προορισμό όπου συναντιούνται σημαντικές καλλιτεχνικές φωνές.

© Green Room – Athos Burez
Η εκπαίδευση και η καθοδήγηση νέων μουσικών αποτελούν σημαντικό μέρος της αποστολής του φεστιβάλ. Τι ελπίζετε να αποκομίσουν οι νέοι μουσικοί από τη συμμετοχή τους στα masterclasses και στις εκπαιδευτικές του δράσεις; Και πώς θα θέλατε να αναπτυχθεί αυτή η πλευρά του φεστιβάλ πέρα από τις λίγες ημέρες του ετήσιου προγράμματός του;

Η εκπαίδευση δεν είναι μια παράπλευρη δραστηριότητα· βρίσκεται στον πυρήνα του σκοπού μας. Το Masterclass of Excellence προσελκύει ήδη αιτήσεις πολύ υψηλού επιπέδου από όλο τον κόσμο, αλλά και από την Ελλάδα, και είμαστε περήφανοι για το ταλέντο των υποψηφίων. Διδάσκουμε και οι δύο μαζί με τον Pinchas Zukerman, ενώ ο Bernhard Kerres, πρώην διευθύνων σύμβουλος και καλλιτεχνικός διευθυντής του Konzerthaus της Βιέννης, προσφέρει καθοδήγηση σε θέματα σταδιοδρομίας. Επιδιώκουμε να παρέχουμε στους νέους μουσικούς μια όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη υποστήριξη: καλλιτεχνική καθοδήγηση, τεχνική τελειοποίηση και ουσιαστική γνώση της επαγγελματικής πραγματικότητας.

Η εκπαίδευση, όμως, πρέπει να εκτείνεται πέρα από την εβδομάδα του φεστιβάλ. Επισκεπτόμαστε σχολεία — τόσο μουσικά όσο και γενικής εκπαίδευσης— πριν και μετά τη διοργάνωση, για να μοιραστούμε τη μουσική, να καλλιεργήσουμε την περιέργεια και να εμπνεύσουμε τα παιδιά και τους νέους. Αυτό είναι ουσιαστικό. Ήρθαμε για να μείνουμε και θέλουμε να συμβάλουμε στη μουσική ζωή της πόλης με τρόπο σταθερό, ουσιαστικό και προσιτό σε όλους.

Ένα φεστιβάλ μπορεί να διαρκεί μόνο λίγες ημέρες, όμως η επίδρασή του δεν χρειάζεται να τελειώνει με την τελευταία συναυλία. Τι θα θέλατε περισσότερο να αφήσει το Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής Αθηνών ως παρακαταθήκη στη μουσική ζωή της πόλης — για το κοινό της, τους μουσικούς της και τις επόμενες γενιές;

Ένα φεστιβάλ μπορεί να διαρκεί μόνο λίγες ημέρες, αλλά η επίδρασή του μπορεί να αντηχεί για χρόνια. Αν το Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής Αθηνών καταφέρει να αφήσει πίσω του μια ανανεωμένη αίσθηση μουσικής κοινότητας, αυτή θα είναι η σπουδαιότερη παρακαταθήκη του. Για το κοινό, ελπίζουμε να γίνει ένας τόπος ανακάλυψης και σύνδεσης. Για τους μουσικούς, ένας τόπος εξέλιξης και συνεργασίας. Και για τις επόμενες γενιές, μια υπενθύμιση ότι η μουσική δεν είναι πολυτέλεια, αλλά πολιτιστική ανάγκη.

Θέλουμε η Αθήνα να κατέχει με περηφάνια τη θέση της στον παγκόσμιο πολιτιστικό χάρτη — όχι μόνο χάρη στο παρελθόν της, αλλά και χάρη σε όσα δημιουργεί σήμερα. Το φεστιβάλ φέρνει κοντά καλλιτέχνες που συνήθως συναντιούνται στις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου και τώρα συναντιούνται στην Αθήνα. Αν αυτό εμπνέει τον κόσμο να έρθει, να ακούσει, να ανακαλύψει, τότε έχουμε καταφέρει να προσφέρουμε στην πόλη κάτι που διαρκεί πολύ πέρα από την τελευταία συναυλία.

Μάγδα Νικολαΐδου

Πιανίστα, μουσικολόγος και καλλιτεχνική διευθύντρια του Meleagris Art Festival

Η Μάγδα Νικολαΐδου είναι πιανίστα, μουσικολόγος και καλλιτεχνική διευθύντρια του Meleagris Art Festival. Είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Paris-Sorbonne και επιστημονική συνεργάτις του IReMus (Institut de Recherche en Musicologie) στο Παρίσι. Γεφυρώνει την ερμηνεία, τη μουσικολογική έρευνα και την καλλιτεχνική επιμέλεια, αναδεικνύοντας τη λόγια μουσική και τη σύγχρονη ελληνική δημιουργία μέσα από συναυλίες, διεθνείς συνεργασίες, ερευνητικά προγράμματα και πολιτιστικές πρωτοβουλίες.

Κύλιση στην κορυφή

Newsletter

Γραφτείστε στο εβδομαδιαίο newsletter του classicalmusic.gr. 

Newsletter Form (#5)