Έχετε αναρωτηθεί από που ξεκινάνε όλα όταν απολαμβάνετε μία ωραία συναυλία; Ποιο είναι εκείνο το σημείο από το οποίο αν πιάσουμε το νήμα θα καταλήξουμε στην απόλαυση της ακρόασης; Καταρχάς, για να έχουμε μία καλή συναυλία υπάρχουν πολλά στάδια (δεν μιλάω για την μελέτη των μουσικών) που πρέπει να εκπληρωθούν. Για παράδειγμα, χρειάζεσαι τους τεχνικούς που θα φωτίσουν, τους άλλους που θα προετοιμάσουν τον χώρο, τον χορδιστή ενός πιάνου αν πρόκειται για ρεσιτάλ, το προσωπικό σκηνής που θα είναι εκεί να διορθώσει ό,τι πάει στραβά κατά τη διάρκεια της συναυλίας και πάει λέγοντας. Ακόμη κι ένα ρεσιτάλ είναι η αποτύπωση μίας ομαδικής προσπάθειας με φωτεινό αστέρα τον ή την σολίστ που θα πάρει κι όλο το χειροκρότημα (δικαίως) αλλά δεν παύει να είναι μία ομαδική προσπάθεια.
Αυτά είναι για να φτάσουμε στην ημέρα της συναυλίας αλλά τι προηγείται; Έχω κάνει μία σκέψη ότι προηγείται η αποθησαύριση και διάθεση της γνώσης προς τους ενδιαφερόμενους. Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Το ότι ένας μουσικός αποφασίζει ποια έργα θα παίξει το οφείλει σε στρατιές ανθρώπων που έχουν ερευνήσει, έχουν τεκμηριώσει, έχουν περισυλλέξει και τελικά έχουν καταστήσει διαθέσιμο ένα μουσικό έργο. Αυτοί οι αφανείς ήρωες εργάζονται σε ιδρύματα και βιβλιοθήκες, σε πολιτιστικούς οργανισμούς και σε πανεπιστήμια και συνήθως έχουν μεγάλη λόξα (με την απολύτως καλή έννοια) με την έρευνα και την ανάδειξη από την λήθη έργων που θεωρούν ότι τους αξίζει να προσεχθούν από τους μουσικούς.
Αυτοί οι άνθρωποι είναι οργανωμένοι επιστημονικά σε ενώσεις και μία τέτοια ένωση, η περίφημη IAML (International Association of Music Libraries and Archives) θα έχει το ετήσιο συνέδριό της στη Θεσσαλονίκη το καλοκαίρι και μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα γι’ αυτό εδώ https://iaml2026.gr/ . Φυσικά αν είστε στη Θεσσαλονίκη εκείνες τις ημέρες δείτε μήπως κάνετε τον κόπο κι έρθετε να ακούσετε κάτι καινούργιο που μπορεί να σας κάνει εντύπωση.
Οι βιβλιοθηκονόμοι, οι μουσικολόγοι, οι μουσικοί βιβλιοθηκονόμοι, οι αρχειονόμοι, οι μουσικοί αρχειονόμοι, όλοι αυτοί κάνουν ουσιαστική δουλειά, δουλειά βάσης θα έλεγα καθώς προσπαθούν να ανακαλύψουν καινούργια πράγματα αλλά και να αναδείξουν πράγματα που έχουν σχέση με το παρελθόν και την ιστορία της εξέλιξης της μουσικής (τι άλλο μπορεί να είναι ένα σπουδαίο κομμάτι από την εξέλιξη της μουσικής δημιουργίας; ).
Γι’ αυτό σας λέω, κάθε φορά που πάτε σε μία αίθουσα να ακούσετε έναν σπουδαίο δάσκαλο της μουσικής ίσως να είχε ενδιαφέρον να σκεφτείτε το πως φτάσαμε ως εδώ. Η δύναμη της ανακάλυψης είναι μάλλον ισχυρότερη ή τουλάχιστον ίση με την δύναμη της εκτέλεσης / αναδημιουργίας ενός έργου. Παρόλα αυτά, μάλλον δεν σκεφτόμαστε ότι κάποιος ανακάλυψε και διέσωσε ένα έργο ενός συνθέτη του 18ου αιώνα που μπορεί και να μην είχε εκδοθεί αλλά να περίμενε καρτερικά τη σειρά του για να παιχθεί. Ή ακόμη κι αυτά των αποδεδειγμένα σπουδαίων συνθετών, πόσα από αυτά χρειάστηκαν επεξεργασία, φροντίδα, ξανακοίταγμα γιατί υπήρχαν οκτώ χειρόγραφες εκδοχές για να καταλήξουμε σε μία γενικώς παραδεκτή εκδοχή όπου τα λάθη των αντιγραφέων έχουν εξαλειφθεί και πλέον έχουμε μία τελική μορφή του έργου που θα μας παρουσιάσει σήμερα το βράδυ (αλλά και τα επόμενα βράδια και τα επόμενα χρόνια) ο διάσημος σολίστ;
Ας σκεφτούμε λοιπόν για μια στιγμή όσους εργάστηκαν κοπιωδώς (και κάποιοι θεωρούν ότι «ε σιγά και τι κάνουν;») για να μπορεί να παρουσιάσει τη μουσική που ακούμε μανιωδώς μία μεγάλη πιανίστα. Και ας σκεφτούμε διπλά πριν απαξιώσουμε την δουλειά τους ως υποδεέστερη σε σχέση με των άλλων που κάνουν μουσική. Δεν είναι.
ΥΓ. Για τους εκδότες μουσικών έργων μιλήσαμε με την αφορμή του θανάτου του Χάνσερ Στρέκερ αλλά ίσως κάποια στιγμή επανέλθω. Μάλλον αξίζει.