Τελικά η Σακίρα τραγούδησε ζωντανά στη συναυλία που έγινε πριν λίγο καιρό στο Ρίο; Αν κρίνουμε από την (μικρο) φασαρία που προκλήθηκε στα social media ήταν πολλοί εκείνοι που έλεγαν πως όχι. Όμως τι σημαίνει το «ζωντανά» σήμερα; Οι πληροφορίες που βρίσκουμε στην ΑΙ μας λένε ότι στις εμφανίσεις της η Sakira υποστηρίζεται και ακούγεται μαζί με προ-ηχογραφημένο υλικό. Επί λέξει: «heavy pre-recorded backing tracks». Αυτό γίνεται όταν τα χορευτικά γίνονται ιδιαίτερα απαιτητικά ή και ως ασφάλεια στα σημαντικά τηλεοπτικά show.
Δεν μπορώ να μην σκεφτώ εδώ την αναλογία με αυτό που είδαμε να γίνεται στην Eurovision. Παρά το περίτεχνο μοντάζ και τη σκηνοθεσία, αν κανείς πρόσεχε λίγο παραπάνω μπορούσε να καταλάβει ότι αυτό που βλέπαμε στην οθόνη μας δεν ήταν αυτό που συνέβαινε εκείνη τη στιγμή στη σκηνή του Stadthalle της Βιέννης, τόσο στον ήχο όσο και στο show. Το live και το «έτοιμο» ήταν περίτεχνα ανακατεμένα.
Η κατάσταση αυτή παράγει ένα «γυαλιστερό» καταναλωτικό προϊόν στο οποίο η μουσική και ο ήχος έχουν πλέον δευτερεύουσα σημασία, αφού η εικόνα παντού και πάντα επικρατεί. Την ίδια στιγμή η τεράστια διάδοση αυτού του είδους διασκέδασης εκπαιδεύει ολόκληρες γενιές στο να ακούνε μουσική χωρίς να ακούνε.
Ωστόσο η χρήση της (συνεχώς) εξελισσόμενης τεχνολογίας δημιουργεί πολλές θετικές δυνατότητες. Η βασικότερη είναι πως δίνει ευκαιρία στους νέους ανεξάρτητους δημιουργούς να φτιάξουν αυτό που θέλουν με ήχο και εικόνα και να το επικοινωνήσουν αδιαμεσολάβητα. Το ξεκίνημα γίνεται ευκολότερο είτε πρόκειται για συνθέτη, είτε για εκτελεστή. Από την άλλη πλευρά ωστόσο η δημιουργική διαδικασία αλλοιώνεται σημαντικά και συχνά διαβρώνεται εντελώς.
Την εποχή αυτή το Facebook και γενικά το διαδίκτυο, κατακλύζονται από διαφημίσεις και downloads προγραμμάτων που κοινά στοιχεία έχουν την ταχύτητα και την ευκολία. «Δε χρειάζεται να ξέρετε μουσική», «Βάλετε τις λέξεις και το «Χ» σας γράφει του στίχους», «Γράψτε την ιδέα σας και αφήστε το «Χ» να φτιάξει το video, κλπ, κλπ… Ήδη κυκλοφορεί μια υπερπληθώρα κομματιών που έχουν φτιαχτεί έτσι. Είναι τόσο πολλά δεν έχουν καν χώρο για να ακουστούν και να κυκλοφορήσουν.
Γιατί υπάρχει κάτι που οι εφευρέσεις δεν μπορούν να αλλάξουν: Η Τέχνη ήταν πάντα και ακόμα είναι «αντιδημοκρατική». Το ενδιαφέρον βρίσκεται πάντα στο ιδιαίτερο, στο πρωτότυπο και το μη προβλέψιμο. Σε αυτό που κάποιος μπορεί να κάνει καλύτερα από τους άλλους. Ακριβώς όπως συμβαίνει και στον Πρωταθλητισμό.
Στο σημείο που βρισκόμαστε σήμερα υπάρχουν κάποια όρια στο τι μπορεί να καταφέρουν τα νέα μέσα διατηρώντας συγχρόνως το ενδιαφέρον. Κάποια είδη μουσικής μπορούν να τα μιμηθούν απόλυτα, άλλα όχι. Καταφέρνουν τον Bach για παράδειγμα σε σχετικά απλές συνθέσεις. Πριν μερικά χρόνια ο Marcus du Sautoy (συγγραφέας του βιβλίου The Creativity Code), παρουσίασε σε μία ομιλία του τέσσερα μικρά κομμάτια. Δύο ήταν γραμμένα από Τεχνητή Νοημοσύνη και δύο ήταν κανονικός Bach. Όταν ζήτησε από το κοινό να ξεχωρίσει τα αληθινά από τα ψεύτικα, οι απαντήσεις ήταν 50-50! Αυτό δείχνει το βαθμό επιτυχίας του εγχειρήματος. Όμως εδώ βοηθάει και η ιδιαίτερα λογική και δομημένη μουσική γλώσσα του Bach.
Η μίμηση του ιδιώματος ενός συνθέτη είναι κάτι που έχει γίνει πολλές φορές στο παρελθόν. Η Tourandot του Puccini συμπληρώθηκε από τον Franco Alfano ενώ στη αρχή και ο Toscanini έκανε κάποιες παρεμβάσεις. Υποθέτω πως κάποιοι μουσικολόγοι θα συνεχίσουν στο διηνεκές να συζητούν για το Requiem του Mozart: Πού σταμάτησε η πένα του και σε ποια μισοτελειωμένη σελίδα έπιασε δουλειά ο μαθητής του Franz Xaver Süssmayr; Ας τους αφήσουμε να συζητούν…
Είπαμε και πριν πως όσο πιο ξεκάθαρο και «ψαγμένο» είναι το ιδίωμα ενός συνθέτη τόσο πιο εύκολη είναι η δουλειά συμπλήρωσης ενός έργου. «Αυτό που χρειάζεται είναι να γίνει κανείς καλός πλαστογράφος», έχει πει ο Κωστής Δεμερτζής στον οποίο οφείλουμε την ενορχήστρωση του Κοντσέρτου για δύο Βιολιά και Ορχήστρα του Νίκου Σκαλκώτα.
Τα πράγματα δυσκολεύουν σημαντικά όταν το προσωπικό ιδίωμα δεν μπαίνει εύκολα σε προβλέψιμους κανόνες. Εκεί η Τεχνητή Νοημοσύνη όντως αρχίζει να δυσκολεύεται. Ένα καλό παράδειγμα είναι η λεγόμενη «10η Συμφωνία του Beethoven» την οποία μπορείτε να βρείτε στο YouTube σε διαφορετικές εκδοχές, είτε από ΑΙ, είτε από τον συνθέτη και μελετητή Bary Cooper.
Παραθέτω link με μία πλήρη εκδοχή, συνδυασμό της Τεχνητής Νοημοσύνης και ανθρώπινης παρέμβασης. Νομίζω ότι εδώ ο συνδυασμός των δύο μας δείχνει και ένα σύνορο.
Κάπου εδώ βρίσκονται τα σημερινά όρια και οι δυνατότητες που υπάρχουν. Τουλάχιστον προς το παρόν. Γιατί το μέλλον πάντα παραμένει άδηλο!
