Λίγο πριν το τέλος του 2025, στις 23 Δεκεμβρίου, ο Γιώργος Απέργης έκλεισε τα 80 του χρόνια συμπληρώνοντας παράλληλα πάνω από πενήντα χρόνια συνεχούς παρουσίας, προσφοράς και δημιουργίας στη μουσική ζωή της Γαλλίας και όχι μόνο. Με αφορμή την επέτειο, η Ένωση Ελλήνων Μουσουργών (ΕΕΜ) παρουσιάζει ένα ειδικό αφιέρωμα που συνοδεύεται από εργαστήριο αφιερωμένο στο μουσικό θέατρο. Η διοργάνωση ολοκληρώνεται με μία τελική συναυλία στο ΠΛΥΦΑ την Παρασκευή 28 Μαΐου (ΠΛΥΦΑ, Κοριτσάς 39, Βοτανικός), κατά την οποία η ΕΕΜ θα τον ανακηρύξει Επίτιμο Πρόεδρο.

Αυτό που χαρακτηρίζει τον  Γιώργο Απέργη περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, είναι ο δρόμος που ακολούθησε. Ξεκίνησε πολύ νέος εδώ στην Αθήνα να κάνει μαθήματα με τον Γ. Α. Παπαϊωάννου και αυτές είναι ο μόνες συστηματικές θεωρητικές σπουδές του. Αργότερα στο Παρίσι έκανε Διεύθυνση Ορχήστρας, σχεδιάζοντας αρχικά να γίνει Μαέστρος, όμως εγκατέλειψε το σχέδιο αυτό για να στραφεί ολοκληρωτικά στη σύνθεση.

Ωστόσο δεν υπήρξε αυτοδίδακτος. Στη συζήτηση που ακολουθεί εξηγεί διεξοδικά τις σχέσεις που ανέπτυξε με μία σειρά από αξιόλογους δημιουργούς, όπως ο Γιάννης Ξενάκης, δείχνοντας τα έργα του, παίρνοντας συμβουλές και συζητώντας. Δεν πήγε ποτέ στο Conservatoire και δεν υπήρξε μαθητής του Messiaenή της Boulanger.

Αυτός ο ανορθόδοξος και ιδιόρρυθμος δρόμος μάς φέρνει στο σήμερα και στα αποτελέσματα που βλέπουμε. Ένας άλλος «γαλλοτραφής», ο Γιώργος Κουρουπός, έχει πει ότι υπάρχουν πολλά μονοπάτια για να φτάσει κανείς στον Παράδεισο, όμως αυτά δεν ταιριάζουν σε όλους…

Το σίγουρο είναι ότι ο Απέργης βρήκε τον δικό του δρόμο και τον ακολούθησε με συνέπεια ως σήμερα.

Κωνσταντίνος Λυγνός
(Αθήνα 12 Μαΐου 2026)

---

Κ. Λ. Περνά ο καιρός! Ήταν δεκαπέντε χρόνιά πριν όταν είχατε έλθει στην Ελλάδα για μία παρουσίαση της δουλειάς σας στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Η συνέντευξη εκείνη είχε δημοσιευτεί στο ΠΟΛΥΤΟΝΟν το περιοδικό της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών. Υποθέτω τα θυμάστε όλα αυτά.

Γ.Α. Βέβαια και τα θυμάμαι. Ανάμεσα σε πολλά άλλα είχαμε μιλήσει για τις σπουδές μου με τον Γ. Α. Παπαϊωάννου, έναν συνθέτη που μου είχε κάνει μεγάλη εντύπωση τότε και ο οποίος συμφώνησε να με βοηθήσει να μπω στον κόσμο της Σύγχρονης Μουσικής μέσα από τον δωδεκαφθογγισμό. Όσον αφορά τον άλλο Παπαϊωάννου -τον «Νανάκο»- τον ήξερα από παιδί γατί ήταν φίλος του πατέρα μου. Αυτός μου έδειξε πίνακες που δεν είχα ως τότε δει και με εισήγαγε στη Θεωρία των Χρωμάτων. Αργότερα, περίπου στα 12 ή τα 13, είχα τη δυνατότητα να χρησιμοποιώ τις παρτιτούρες από τη βιβλιοθήκη του, όπου υπήρχαν κλασικά αλλά και σύγχρονα έργα. Συνεχίσαμε να βλεπόμαστε και αργότερα, στην Αθήνα ή και στο σπίτι μου στο Παρίσι.

Κ. Λ. Πώς διαλέξατε το Παρίσι για να σπουδάσετε; Καταλαβαίνω ότι εδώ έπαιξαν κάποιο ρόλο και οι γονείς σας.

Γ.Α. Ο πατέρας μου αγαπούσε τη Γαλλία και το Παρίσι πάρα πολύ. Μάθαινα Γαλλικά από μικρός, οπότε το Παρίσι ήταν για μένα μια φυσική επιλογή. Οι προσωπικότητες του Olivier Messiaen, του Pierre Boulez και του Ξενάκη ήταν επιπλέον ένας καθοριστικός παράγων. Αρχικά ήθελα να σπουδάσω Διεύθυνση Ορχήστρας με τον Pierre Dervaux, κάτι που έκανα για λίγο διάστημα. Με ενδιέφερε πολύ η Διεύθυνση και είμαι πολύ ευγνώμων στον δάσκαλο μου. Σιγά-σιγά άρχισα να συνθέτω παίρνοντας ερεθίσματα από τις πρόβες που μπόρεσα να παρακολουθήσω στο Domaine Musical του Pierre Boulez. Εκεί σιγά-σιγά ανακάλυψα συνθέτες οι οποίοι αργότερα λειτούργησαν για εμένα ως οδηγοί. Έτσι ξεκίνησα την καριέρα ως συνθέτης και εγκατέλειψα τη διεύθυνση.

Κ. Λ. Όπως φαίνεται οι γονείς σας, σας ενεθάρρυναν να ακολουθήσετε αυτόν τον καλλιτεχνικό δρόμο. Αυτό το λέω γιατί εκείνη την εποχή ήταν πολύ σύνηθες οι γονείς να είναι αρνητικοί. Ο συνηθισμένος συμβιβασμός ήταν τα παιδιά να οδηγούνται ή και να αναγκάζονται να σπουδάσουν παράλληλα και κάτι άλλο «χρήσιμο».

Γ.Α. Οι γονείς μου είχαν πάντα μεγάλη κατανόηση. Κατάλαβαν ότι το Σχολείο μού δημιουργούσε πολύ άγχος. Δεν ήμουν πολύ καλός μαθητής. Από την άλλη πραγματικά ενθουσιαζόμουν με τη μουσική και τη ζωγραφική. Με ενεθάρρυναν να ακολουθήσω αυτό το δημιουργικό μονοπάτι σαν να ήταν κάτι φυσικό. Τους είμαι ευγνώμων που υποστήριξαν αυτή την αντικομφορμιστική πλευρά μου σε σχέση με την κοινωνία.

Κ. Λ. Στην προηγούμενη συζήτηση μας μιλάτε για το πώς το Παρίσι ήταν για εσάς «découverte», μία αποκάλυψη. Με αυτή την έννοια οι τυπικές και δομημένες σπουδές φαίνεται να μην έχουν σημασία. Πολύ σημαντικότερη είναι η επαφή με ένα πολιτιστικό περιβάλλον που σαφώς τότε δεν υπήρχε ούτε κατά διάνοια στην Ελλάδα.

Γ.Α. Το Παρίσι ήταν découverte όταν αποφάσισα να μην παρακολουθήσω μαθήματα σύνθεσης αλλά να συναντηθώ κατ’ ευθείαν με συνθέτες, είτε επισκεπτόμενός τους στο σπίτι τους, είτε παρακολουθώντας πρόβες των κομματιών τους. Αυτό μου έδινε κατ’ ευθείαν πρόσβαση στη δημιουργική διαδικασία χωρίς το ενδιάμεσο των δασκάλων. Έτσι αισθανόμουν ελεύθερος να κάνω τις δικές μου επιλογές.

Η συνάντηση με τον Γιάννη Ξενάκη ήταν πολύ σημαντική για εμένα. Έφτιαξα μία σχέση μαθητή-δασκάλου μαζί του, κάτι που μου επέτρεπε να του δείχνω τις παρτιτούρες μου, να παρακολουθώ τις πρόβες των κομματιών του, να τον βλέπω να δουλεύει με τους μουσικούς και να βρίσκομαι πολύ κοντά του για δύο χρόνια. Έμαθα πάρα πολλά σε αυτό το διάστημα. Μετά έπρεπε να βρω μόνος μου το δικό μου μονοπάτι.

Όμως το Παρίσι ήταν découverte σε πολύ γενικότερο επίπεδο: Το σινεμά, το θέατρο, η λογοτεχνία, οι συναντήσεις με εικαστικούς καλλιτέχνες, κλπ, κλπ.

Κ. Λ. Η Γαλλία και πιο ειδικά το Παρίσι ήταν τότε (και είναι ακόμα) ένας προορισμός για επιπλέον μουσικές σπουδές. Άλλα μέρη είναι η Αυστρία και πολλές πόλεις στη Γερμανία. Η ιδεολογική κυριαρχία του γερμανόφωνου χώρου ήταν εκείνη την εποχή πολύ ισχυρή και το avant garde κυριαρχούσε παντού. Αισθανθήκατε ποτέ να υπάρχει κάποιος ανταγωνισμός ανάμεσα στους δύο αυτούς χώρους;

Γ.Α. Μεγάλωσα ακούγοντας κυρίως Γερμανική και Ιταλική μουσική παρά Γαλλική. Έτσι είναι λίγο παράδοξο το ότι τελικά κατέληξα στη Γαλλία! Οι συνδέσεις μου με τη Γερμανική μουσική σκηνή αναπτύχθηκαν αργότερα και έγιναν πολύ σημαντικές καθώς είχα και έχω πολλές παραγγελίες από φορείς και φεστιβάλ Αυστριακών και Γερμανικών πόλεων.

Προσωπικά δεν ένοιωσα ποτέ να υπάρχει κάποιος ανταγωνισμός ανάμεσα στους δύο αυτούς χώρους.

Κ. Λ. Θα ήθελα να αναφέρω τον Bartok, τη μουσική του οποίου ξέρω πως έχετε μελετήσει. Πίστευε – και το έλεγε – πως η Σύνθεση δεν διδάσκεται. Δε δίδαξε ποτέ, ακόμα και όταν στην Αμερική είχε σοβαρές οικονομικές δυσκολίες.

Γ.Α. Ο Bartok είναι για εμένα πολύ σημαντικός. Έμαθα πάρα πολλά αναλύοντας τα Κουαρτέτα του, κάτι για το οποίο με συμβούλεψε ο Ξενάκης.

Κ. Λ. Θα ήθελα να επανέλθουμε λίγο στον Ξενάκη και στο πώς σιγά-σιγά απομακρυνθήκατε από αυτόν.

Γ.Α. Μείναμε φίλοι ως το τέλος. Βλεπόμαστε συχνά. Όμως η καλλιτεχνική μου προσέγγιση με οδηγούσε σε μία διαφορετική αισθητική, διαφορετικά ενδιαφέροντα και στον δικό μου τρόπο έκφρασης. Αυτά συνεχίσαμε να τα συζητάμε.

Κ. Λ. Θέλετε να πείτε κάτι περισσότερο; Για μία σειρά από λόγους είναι ένα πρόσωπο που εξάπτει την φαντασία και προκαλεί ενδιαφέρον.

Γ.Α. Ήταν μία εντελώς ιδιαίτερη περίπτωση, ανάμεσα στη Μουσική, τα Μαθηματικά, την Αρχαία Τραγωδία, την σύγχρονη τραγωδία και την Φιλοσοφία. Ήταν κάποιος πολύ «προσγειωμένος» και συγχρόνως κάπου στο δικό του κόσμο. Φευγαλέος. Αυτό όμως δεν τον εμπόδιζε να είναι πολύ ζεστός και φιλικός.

Κ. Λ. Θα ήθελα να μας πείτε κάτι για τον Μάη του ’68. Αν έχω καταλάβει σωστά, πιστεύετε πως μετά από τα μέσα του ’70 η επίδραση άρχισε να αδυνατίζει και να ξεφτά.

Γ.Α. Η εποχή πριν το ’68 ήταν πράγματι πρωτόγνωρη, ένα άνοιγμα προς μια άνευ προηγουμένου καλλιτεχνική και ιδεολογική ελευθερία. Τότε δεν είχα χρόνο να σκεφτώ πολύ γιατί όλα συνέβαιναν πολύ γρήγορα και ήταν τόσο πρωτόγνωρα. Πάντα πίστευα – ίσως και να κάνω λάθος – ότι ο Μάης του ’68 ήρθε πιο γρήγορα απ’ ό,τι έπρεπε στο συνολικό crescendo των πραγμάτων!

Όπως και νάχει, οι ιδέες του ’68 συνέχισαν να έχουν απήχηση σε ένα μέρος της κοινωνίας. Μετά σιγά-σιγά υπήρξε η αντίδραση από το «κατεστημένο», την κατεστημένη τάξη πραγμάτων. Αυτό οδήγησε σε ένα «αντι-crescendo» ας πούμε, του οποίου η κλιμάκωση εξελίσσεται ως σήμερα.

Κ. Λ. Πώς αναπτύχθηκε η δουλειά σας στο Μουσικό Θέατρο; Ήταν κάτι που θέλατε να κάνετε από την αρχή ή προέκυψε στην πορεία;

Γ.Α. Όταν έφτασα στο Παρίσι γνώρισα την Edith Scob, ηθοποιό του θεάτρου και του κινηματογράφου, η οποία έγινε σύζυγος μου. Χάρη σε εκείνη ο κόσμος του θεάτρου και του φιλμ άνοιξε για μένα. Από τότε έχω εργαστεί αρκετά σε διάφορα θέατρα με διάφορους σκηνοθέτες, συγγραφείς και ηθοποιούς. Τότε ήταν που παρακολούθησα μία Συναυλία του Mauricio Kagel με το κομμάτι «Sur scène». Ήταν κάτι που επέτεινε την άποψη μου πως ήταν δυνατό να γίνει μουσικό θέατρο.

Από εκεί και πέρα άρχισα να εξερευνώ διαφορετικούς τρόπους για να ενώσω το θεατρικό κείμενο και τη μουσική. Άρχισα να μοιράζομαι αυτές τις ιδέες με το κοινό στις αρχές του 1971 στο Φεστιβάλ της Avignon.

Κ. Λ. Εδώ αξίζει να αναφέρουμε ότι είσαστε ο πρώτος που κέρδισε το βραβείο Mauricio Kagel το 2011. Το σκεπτικό της βράβευσης μιλά για μία «επανεφεύρεση» του μουσικού θεάτρου. Ας προχωρήσουμε όμως.  Όλα αυτά τα χρόνια ο τρόπος και το ύφος σας έχουν εξελιχθεί και αλλάξει. Θέλετε να πείτε κάτι για αυτό;

Γ.Α. Μου είναι δύσκολο να μιλήσω για τη δουλειά μου. Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι από τις αρχές του 2000 άρχισα να εξερευνώ την τεχνολογία. Αυτό μου άλλαξε την προοπτική και άνοιξε νέους ορίζοντες για εμένα. Η ηλεκτρονική μουσική και τα video σε real time (πραγματικό χρόνο), παίζουν σημαντικό ρόλο στη δουλειά μου. Όλα αυτά οδήγησαν σε ένα είδος τριλογίας που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του IRCAM. Με τα έργα «Machinations», «Luna Park» και «Thinking Things». Από τότε εργάζομαι σε αυτή την κατεύθυνση.

Κ. Λ. Η Νέα Μουσική έχει σίγουρα απομακρυνθεί από την «επιθετική» φάση του ’60 και της λεγόμενης διεθνούς πρωτοπορίας. Θέλετε να το σχολιάσετε; Αυτή η αλλαγή έχει επηρεάσει τη δικήφ σας δουλειά;

Γ.Α. Βλέπω τη Μουσική να εξελίσσεται. Αυτό που ήταν «avant-garde» το 1960 γίνεται πλέον ένα είδος ακαδημαϊσμού. Υπάρχουν πάντα εκείνοι οι αναγκαίοι τρελοί που προχωρούν και ανοίγουν νέο έδαφος. Σήμερα υπάρχει μια τάση συμφιλίωσης με το πλατύτερο κοινό. Το παρατηρώ όλο αυτό, όμως δεν επηρεάζει την δική μου προσέγγιση.

Γενικά θα έλεγα πως σήμερα υπάρχει μια μάλλον αρνητική στάση απέναντι στις ουτοπίες. Βρισκόμαστε σε ένα σημείο όπου όλοι προσπαθούν να επιβεβαιώσουν τον εαυτό τους…

Κ. Λ. Πώς σας έρχεται η ιδέα για ένα κομμάτι; Αρχίζετε με τις μουσικές ιδέες ή με τα οπτικά στοιχεία; Δουλεύετε ίσως παράλληλα και τα δύο; Γράφετε ή σχεδιάζετε κάποιο «σενάριο»;

Γ.Α. Δεν μπορώ να πω πώς αρχίζω ένα κομμάτι. Κάθε φορά είναι διαφορετικό. Μερικές φορές ξεκινώ με μια ξεκάθαρη ιδέα που προσπαθώ να ακολουθήσω. Άλλες φορές είναι μουσικό και άλλες φορές θεατρικό υλικό. Αν αναπτύσσω μια παράσταση, εξερευνώ για να δω πού θα με πάει. Είναι αρκετά σαν ένας λαβύρινθος. Προσπαθώ να είμαι αρκετά ανοιχτός και ευαίσθητος ώστε να τραβήξω ό,τι μου παρουσιάζεται καθώς γράφω.

Κ. Λ. Έχετε σίγουρα και κομμάτια που είναι μόνο μουσική. Παίζονται και αυτά υποθέτω;

Γ.Α. Υπάρχουν πολύ περισσότερα μουσικά κομμάτια από τα θεατρικά. Πάνω από τα μισά μου έργα δεν είναι θεατρικά. Τα κομμάτια παίζονται συχνά από Ευρωπαϊκά και μη Ευρωπαϊκά σχήματα. Το Klangforum και το Musikfabrik παίζουν έργα μου πολύ συχνά. Υπάρχουν επίσης το Talea στη Νέα Υόρκη καθώς και διάφορες ορχήστρες όπως η WDR, η Münchener Kammerorchester, η Tokyo Symphony και άλλες Βεβαίως και οι γαλλικές ορχήστρες. Μουσική δωματίου, σόλο και ντουέτα παίζονται επίσης από νέους μουσικούς.

Κ. Λ. «Δεν με ενδιαφέρουν οι θεωρίες αλλά τα απτά αποτελέσματα.» Αυτό είναι κάτι που το έχετε πει. Θέλετε να σχολιάσετε παραπάνω;

Γ.Α. Υπάρχει χρόνος για το κάθε τι. Ο χρόνος για την θεωρία και ο χρόνος για την πράξη. Όταν εργάζομαι πάνω σε ένα κομμάτι σκέπτομαι τη δομή του και το υλικό του. Οι θεωρητικές και φιλοσοφικές μου ιδέες είναι πάντα στο μυαλό μου και τις αφήνω να περνούν όπου περνούν. Όταν αργότερα διαβάζω και κοιτάζω ξανά το κομμάτι μπορεί να βρω αντιφάσεις ή ασυμφωνίες με αυτά που γενικά σκέπτομαι όμως αυτό που έχει σημασία για εμένα είναι ή μοναδικότητα των κομματιών.

Link της ιστοσελίδας του Γιώργου Απέργη: https://www.aperghis.com
Βιογραφικά στοιχεία και φωτογραφίες: https://www.aperghis.com/biographies–photos.html

—–

Το αφιέρωμα πραγματοποιείται στο
ΠΛΥΦΑ – Κτήριο 7A
Κορυτσάς 39, Βοτανικός 10447, Αθήνα

email: info@plyfa.space – τηλέφωνο: 210 347 3642

Πρόγραμμα εκδηλώσεων του αφιερώματος
για τον Γιώργο Απέργη

Εργαστήριο
25-29 Μαΐου 2026

Επίτιμος Καλεσμένος · Γιώργος Απέργης
Μέντορες · Ελένη Ράλλη (συνθέτρια / ερευνήτρια / επιμελήτρια), Μιχάλης Παρασκάκης (συνθέτης / μουσικό θέατρο / επιμελητής), Θανάσης Δεληγιάννης (συνθέτης / διεπιστημονικός καλλιτέχνης / σκηνοθέτης)
Ερμηνευτές · Άνα Κίφου φλάουτο, Μπάμπης Καρασαββίδης βιολί, Ανδρέας Κολπονδίνος τρομπόνι, Γιώργος Κοκκινάρης κοντραμπάσο

Συναυλία
Πέμπτη 28 Μαΐου · 20:30

Παρουσίαση των έργων των επιλεγμένων συνθετών του εργαστηρίου, Ethan Blackburn (ΗΠΑ), Daniele Di Virgilio (Ιταλία), Γιώργος Χανός (Ελλάδα), Gabo Champagne (Καναδάς), Henri Colombat (Γαλλία), Νίκη Κρασάκη (Ελλάδα), Lien Wen-Chia (Ταϊβάν), Vaida Vovere (Λετονία), μαζί με επιλογή από τα Recitations του Γιώργου Απέργη, με τη σοπράνο Δανάη Μπλέτσα.
Ερμηνευτές · Άνα Κίφου φλάουτο, Μπάμπης Καρασαββίδης βιολί, Ανδρέας Κολπονδίνος τρομπόνι, Γιώργος Κοκκινάρης κοντραμπάσο

Εισιτήρια · 12€, 7€ (μειωμένο + μέλη της ΕΕΜ)
Combo για τις δύο συναυλίες 28-29/5 · 20€, 13€ (μειωμένο + μέλη της ΕΕΜ)

Συζήτηση Στρογγυλής Τραπέζης
Παρασκευή 29 Μαΐου · 18:30

Γιώργος Απέργης, Ελένη Ράλλη, Θανάσης Δεληγιάννης, Μιχάλης Παρασκάκης, Δανάη Μπλέτσα, Σίσσυ Μακροπούλου, Παναγιώτης Σιώρας, Πάνος Ζιάβρας και Γιάννης Ψαράκης
Μουσικός πρόλογος · Τάνια Σικελιανού βιολί

Συναυλία
Παρασκευή 29 Μαΐου · 20:30

Έργα μουσικού θεάτρου του Γιώργου Απέργη
Recitations για σόλο γυναικεία φωνή
7 Crimes de l’amour για σοπράνο, κλαρινέτο και κρουστά
Fidélité για σόλο άρπα
Le corps à corps για σόλο κρουστά
Retrouvailles για δύο κρουστούς

Ερμηνευτές · Δανάη Μπλέτσα σοπράνο, Σίσσυ Μακροπούλου άρπα / φωνή, Παναγιώτης Σιωράς κλαρινέτο, Πάνος Ζιάβρας κρουστά, Γιάννης Ψαράκης κρουστά

Εισιτήρια · 15€, 10€ (μειωμένο + μέλη της ΕΕΜ)
Combo για τις δύο συναυλίες 28-29/5 · 20€, 13€ (μειωμένο + μέλη της ΕΕΜ)