Αυτή την Κυριακή στις 20:00 η δεύτερη συναυλία του Φεστιβάλ Μελεαγρίς ανοίγει ένα παράθυρο στον εσωτερικό κόσμο του Johannes Brahms με τρεις σονάτες για τρεις διαφορετικούς συνδυασμούς οργάνων και γραμμένες σε διαφορετικές περιόδους της ζωής του συνθέτη: την 1η σονάτα για τσέλο από τον νεανικό Brahms της δραματικής ορμής, την 3η σονάτα για βιολί από τον ώριμο Brahms της εσωτερικής πάλης και την 1η σονάτα για κλαρινέτο από τον ύστερο Brahms της ήρεμης αποδοχής.
Ενόψει της συναυλίας μιλήσαμε με τον διακεκριμένο τσελίστα Χριστόφορο Μιρόσνικοφ για την 1η σονάτα για βιολοντσέλο που θα ερμηνεύσει στο μοναδικό περιβάλλον του Κτήματος Μελεαγρίς, ιδανικό τόπο για τους Ρομαντικούς Διαλόγους που συγκροτούν το πρόγραμμα της βραδιάς.
Έχετε ένα σπουδαίο βιογραφικό, προέρχεστε από μία μουσική οικογένεια με βαθειές ρίζες που είναι παλιές σχεδόν μέχρι… την εποχή του Μπραμς και ξεκινήσατε να παίζετε τσέλο σε ηλικία 5 ετών. Πότε πρωτογνωρίσατε αυτήν τη σονάτα και πόσο σας απασχόλησε στη ζωή και τη σταδιοδρομία σας;
Η πρώτη σονάτα του Γιοχάνες Μπραμς είναι μάλλον η πρώτη σοβαρή σονάτα της ρομαντικής περιόδου με την οποία έρχεται σ’ επαφή κάθε νέος τσελίστας και αποτελεί την πρώτη και ουσιαστική γνωριμία του με τη μουσική του Μπραμς. Για εμένα ήταν ένα σημαντικό στάδιο στην εξέλιξη μου ως μουσικός, γιατί αυτή η σονάτα δεν είναι έργο εξάσκησης αλλά έργο συναυλιακού προγράμματος. Ερμηνεύοντας το επί σκηνής, αν και δεν ήταν προσωπικό μου ρεσιτάλ, ξέχασα για λίγο ότι ήμουν ακόμα σπουδαστής και ψηλάφισα την αίσθηση του να είσαι καλλιτέχνης.
Τη συνοδεύουν διάφορα ανέκδοτα, όπως ότι ο συνθέτης την διαφήμιζε ως εύκολη. Αληθεύουν;
Ναι, πράγματι! Άλλωστε η σονάτα ήταν αφιερωμένη σ’ έναν ερασιτέχνη τσελίστα, για εκείνον γράφτηκε κι εκείνος έπρεπε να την ερμηνεύσει. Έτσι, από άποψη σύνθεσης — με εξαίρεση μερικά σημεία — δεν θα έπρεπε να υπάρχουν ιδιαίτερες δυσκολίες. Όμως, αν θέλουμε να συναρπάσουμε το κοινό χρειάζεται επί 25 λεπτά όχι να παίζουμε απλώς νότες, αλλά μουσική. Και αυτό είναι μια πραγματική πρόκληση.
Και πέραν από αυτό, ποια άλλη μεγάλη πρόκληση παρουσιάζει η ερμηνεία της;
Πολλά εξαρτώνται από τον πιανίστα! Θα εξηγήσω: η παρτιτούρα του βιολοντσέλου είναι κυρίως γραμμένη στη μεσαία και χαμηλή περιοχή κι αυτό δημιουργεί δυσκολία στην ισορροπία με την πυκνή υφή της πιανιστικής γραφής. Επιπλέον, η σονάτα είναι πολύ συναισθηματική και είναι εύκολο να χαθεί η αίσθηση της ισορροπίας: ο πιανίστας μπορεί εύκολα να παρασυρθεί, να ξεχάσει ότι δεν είναι μόνος του και άθελά του να καλύψει τον συμπαίκτη του, ενώ ο τσελίστας καλείται να το διαχειριστεί αυτό, διατηρώντας ταυτόχρονα την ποιότητα του ήχου. Γι’ αυτό ο πιανίστας πρέπει να είναι πολύ ευαίσθητος συνεργάτης. Ευτυχώς, με τον Νάσο δεν υπάρχει τέτοιο ζήτημα — αισθάνεται και προστατεύει αυτή τη λεπτή ισορροπία εξαιρετικά. Επιπλέον, θυμάμαι από την εμφάνισή μου στο περσινό φεστιβάλ Μελέαγρις, ότι η ακουστική του χώρου είναι πολύ ευχάριστη και βοηθά στην απόδοση του ήχου.
Ο ίδιος παίζετε με δύο πολύ αξιόλογα όργανα: ποιο έχετε διαλέξει για την συναυλία;
Ναι, έχω δύο ιταλικά όργανα: ένα αρκετά παλαιό και ένα… νεότερο. “Ο παππούς” αυτή την περίοδο λαμβάνει φροντίδα στο εργαστήριο, οπότε η επιλογή είναι μόνο μία: ένα όργανο πολύ πρόσφατης κατασκευής, του 2023, από τον νεαρό κατασκευαστή από την Κρεμόνα Lucas Curraz. Παρόλο που το βιολοντσέλο είναι μόλις 3 ετών, ακούγεται σαν να είναι 100! Αισθάνομαι μεγάλη απόλαυση παίζοντας σ’ αυτό το τσέλο και το χρησιμοποιώ σ’ όλες τις πρόσφατες συναυλίες μου. Ελπίζω και οι ακροατές της κυριακάτικης συναυλίας μας να το απολαύσουν εξίσου — και φυσικά η μουσική του Μπραμς θα βοηθήσει σ’ αυτό.
Ο ίδιος ο Μπραμς λάτρευε το βιολοντσέλο και στην αρχή της σταδιοδρομίας του ασχολούνταν εξίσου, όσο με το όργανο που τον κέρδισε, το πιάνο. Αυτό φαίνεται κάπου στον τρόπο γραφής;
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο Μπραμς λάτρευε το βιολοντσέλο. Αυτό γίνεται αισθητό κυριολεκτικά σε κάθε έργο του μουσικής δωματίου: πριν παίξει οτιδήποτε, ο τσελίστας πρέπει να δουλέψει πολύ σοβαρά. Και τις πιο όμορφες μελωδίες του ο Μπραμς τις παραχωρεί ακριβώς στο βιολοντσέλο! Για τις σονάτες και το Διπλό Κοντσέρτο δεν μιλάω καν!
Το συγκεκριμένο έργο θεωρείται μάλιστα ότι είναι από αυτά στα οποία αναδεικνύεται καλύτερα το ενδιαφέρον του Μπραμς για τη μουσική του Μπάχ. Αυτό το αντιλαμβάνεται ο ακροατής;
Ο Μπαχ δεν είναι απλώς πηγή έμπνευσης, είναι πραγματικός δάσκαλος για σχεδόν όλους τους συνθέτες και ο Μπραμς δεν αποτελεί εξαίρεση. Σ’ αυτήν τη σονάτα ο ακροατής θα το ακούσει και θα το καταλάβει. Ίσως όχι τόσο ξεκάθαρα στο πρώτο μέρος, αλλά στο φινάλε — σίγουρα!