Ζούμε σε μια εποχή σμίκρυνσης των αποστάσεων – λίγες μέρες πριν εμφανιστεί στο Φεστιβάλ Μελεαγρίς, ο πιανίστας Ιωάννης Ποταμούσης μας μίλησε από το Άμπου Ντάμπι. Όσο όμως και αν αλλαζουν οι συνθήκες, κάποιες εμπειρίες – και μεταξύ τους η Τέχνη – παραμένουν διαχρονικές.
Αγαπητέ κύριε Ποταμούση, αυτή τη στιγμή υπάρχει μία ερώτηση που δεν μπορεί να μη γίνει: τι συμβαίνει στο Αμπού Ντάμπι;
Το Άμπου Ντάμπι αυτή την περίοδο ζει κάτι σαν πολιτιστική έκρηξη. Συμβαίνουν πάρα πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Είναι μια πόλη που επενδύει με εντυπωσιακό τρόπο στον πολιτισμό και την εκπαίδευση — από μεγάλα μουσεία μέχρι σημαντικά πανεπιστημιακά ιδρύματα. Την ίδια στιγμή όμως υπάρχει και μια έντονη αντίφαση: η γεωπολιτική πραγματικότητα της περιοχής μάς θυμίζει πόσο εύθραυστα μπορούν να είναι όλα. Προσωπικά αισθάνομαι ασφαλής, γιατί η χώρα διαθέτει πολύ ισχυρούς μηχανισμούς προστασίας, όμως όταν ακούς αναχαιτίσεις ή εκρήξεις δεν γίνεται να μη σε αγγίξει ένας φόβος. Σε αυτές τις στιγμές η μουσική γίνεται για μένα κάτι πολύ περισσότερο από δουλειά· είναι ένα καταφύγιο, ένας τρόπος να κρατήσω την ισορροπία μου.
Θυμίζει τον Ζωρζ Μπιζέ που συνέθετε την «Κάρμεν» ακούγοντας τους Πρώσους να βομβαρδίζουν το Παρίσι το 1870.
Η ιστορία της μουσικής είναι γεμάτη από τέτοιες στιγμές. Συνθέτες όπως ο Σοστακόβιτς ή ο Ραχμάνινοφ δημιούργησαν μερικά από τα πιο δυνατά έργα τους μέσα σε περιόδους μεγάλης αναταραχής. Σε τέτοιες συνθήκες καταλαβαίνεις ότι η τέχνη παύει να είναι πολυτέλεια και γίνεται ανάγκη. Όταν γύρω σου υπάρχει ένταση ή αβεβαιότητα, η δημιουργία μουσικής λειτουργεί σχεδόν σαν μια μικρή πράξη αντίστασης. Προσωπικά έχω νιώσει πολλές φορές ότι όσο πιο δυνατός είναι ο θόρυβος της πραγματικότητας, τόσο πιο βαθιά βυθίζομαι στη μελέτη. Όταν κάθομαι στο πιάνο, για λίγο ο υπόλοιπος κόσμος σιωπά.
Γενικά πώς είναι η μουσική ζωή στον αραβικό κόσμο;
Είναι πολύ πιο ζωντανή απ’ όσο φαντάζεται κανείς. Ο αραβικός κόσμος – και ιδιαίτερα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – εξελίσσεται πολιτιστικά με πολύ γρήγορο ρυθμό. Όταν ήρθα για πρώτη φορά, η κλασική μουσική βρισκόταν ακόμη σε ένα σχετικά πρώιμο στάδιο. Σήμερα όμως έχουν δημιουργηθεί σημαντικοί χώροι συναυλιών, ορχήστρες και μια συνεχώς αυξανόμενη δραστηριότητα. Το πιο ενδιαφέρον για μένα είναι η στάση των νέων ανθρώπων. Υπάρχει μεγάλη περιέργεια και ειλικρινές ενδιαφέρον για το πιάνο και την κλασική μουσική. Αυτή η φρεσκάδα — που μερικές φορές έχει χαθεί σε πιο ώριμες μουσικές σκηνές της Ευρώπης – κάνει το περιβάλλον εδώ ιδιαίτερα δημιουργικό.
Εσάς έχει αλλάξει κάτι στη μουσική αντίληψή σας;
Η ζωή μακριά από την Ελλάδα και η καθημερινή επαφή με μια διαφορετική κουλτούρα με βοήθησαν να δω τη μουσική με μεγαλύτερη προοπτική. Διδάσκοντας εδώ συνειδητοποιώ συνεχώς ότι η μουσική είναι ένας ζωντανός διάλογος — όχι μόνο με το ρεπερτόριο αλλά και με τους ανθρώπους γύρω σου. Μαθαίνω καθημερινά, ακόμη και από τους μαθητές μου. Ακούω, συζητώ, διαβάζω και προσπαθώ να πειραματίζομαι διαρκώς. Στόχος μου είναι απλώς να υπηρετώ τη μουσική όσο πιο ειλικρινά μπορώ. Άλλωστε ο μουσικός είναι, με έναν τρόπο, “γυμνός” πάνω στη σκηνή. Το κοινό δεν ακούει μόνο την εκτέλεση ενός έργου· αντιλαμβάνεται και την προσωπικότητα, την ψυχή, την αλήθεια του καλλιτέχνη. Γι’ αυτό προσπαθώ να εξελίσσομαι συνεχώς και ως άνθρωπος, γιατί τελικά η μουσική αντανακλά πάντα αυτό που είμαστε.
Οι συνθέτες που θα παίξετε στη συναυλία σας ήταν και οι δύο πολυταξιδεμένοι, αλλά κουβαλούσαν παντού την πατρίδα τους.
Αυτό είναι κάτι που με συγκινεί ιδιαίτερα. Ο Ραχμάνινοφ είχε πάντα μέσα στη μουσική του τον ήχο της Ρωσίας — σχεδόν μπορείς να ακούσεις τις καμπάνες των εκκλησιών. Ο Λιστ, από την άλλη, ήταν πραγματικά ένας πολίτης του κόσμου, αλλά η μουσική του κρατά έντονα τις ρίζες και τις εμπειρίες των ταξιδιών του. Νομίζω ότι κάθε μουσικός κουβαλά πάντα μαζί του την πατρίδα του, όπου κι αν βρίσκεται. Κι εγώ, ζώντας ανάμεσα στην Ελλάδα, την Αμερική και τη Μέση Ανατολή, αισθάνομαι ότι όλες αυτές οι εμπειρίες διαμορφώνουν τον τρόπο που παίζω και σκέφτομαι τη μουσική.
Τι συναισθήματα και τι πιανιστικό ενδιαφέρον σάς δημιουργούν τα έργα που θα ερμηνεύσετε;
Το να ερμηνεύσει κανείς αυτά τα δύο έργα στο ίδιο πρόγραμμα προκαλεί έναν μεγάλο σεβασμό. Για μένα είναι σαν μια συνεχής αφήγηση — μια πορεία από τα δεσμά στη λύτρωση. Τα Moments Musicaux του Ραχμάνινοφ έχουν έναν βαθύ λυρισμό αλλά και μια έντονα σωματική σχέση με το πιάνο. Κάθε κομμάτι ανοίγει έναν διαφορετικό συναισθηματικό κόσμο. Η Σονάτα του Λιστ, από την άλλη, είναι πραγματικά το “Ιερό Δισκοπότηρο” για έναν πιανίστα. Είναι ένα έργο τεράστιας δύναμης και βάθους. Η πρόκληση δεν είναι μόνο τεχνική· είναι να μπορέσεις να αφηγηθείς μια μεγάλη εσωτερική διαδρομή γεμάτη ένταση, αμφιβολία και τελικά μια μορφή λύτρωσης.
Πόσο ρομαντικά μπορεί να παίζει κανείς σήμερα σε έναν όχι ιδιαίτερα ρομαντικό κόσμο;
Ζούμε σε μια εποχή πολύ γρήγορη, ψηφιακή και συχνά λίγο ψυχρή. Κι όμως, νομίζω ότι σήμερα η ρομαντική μουσική είναι ίσως πιο απαραίτητη από ποτέ. Προσωπικά δεν προσπαθώ να την προσεγγίσω με κάποια ειρωνική απόσταση. Παραμένω —αν θέλετε— ένας μάλλον “παλαιομοδίτης” ρομαντικός πιανίστας. Με ενδιαφέρει ο ωραίος ήχος, η μεγάλη φράση, το συναίσθημα που χτίζεται σιγά-σιγά μέσα στη μουσική. Το να παίζεις ρομαντικά σήμερα δεν είναι υπερβολή· σημαίνει να εκθέτεις την ευαισθησία σου και να αφήνεις την αλήθεια σου να ακουστεί με ειλικρίνεια.
Μετά από όσα συμβαίνουν, υποθέτω το Κτήμα Μελεαγρίς θα σας φανεί πιο γαλήνιο από ποτέ.
Το Κτήμα Μελεαγρίς ήταν και παραμένει φιλόξενο πέραν κάθε προσδοκίας. Αυτή τη φορά, όμως, η επιστροφή μου έχει τη σημασία ενός προσωπικού στοιχήματος· η συναυλία παίρνει για μένα και μια άλλη διάσταση. Μέσα στη δίνη ενός πολέμου, με την αγωνία του “θα είμαστε καλά;” και τον ήχο των εκρήξεων, η μελέτη και η προετοιμασία γίνονται μια μικρή, προσωπική νίκη. Χαίρομαι που η άφιξή μου στην Ελλάδα συνδυάζεται με έναν χώρο όπου το πρόγραμμα μπορεί πραγματικά να αναπνεύσει· η γαλήνη του τοπίου και η ζεστασιά του Κτήματος δημιουργούν το ιδανικό σκηνικό για να ακουστεί η μουσική αυτή. Όταν διαλέξαμε τον τίτλο της συναυλίας με την Κα Νικολαΐδου, δεν φανταζόμουν ποτέ ότι και εγώ ο ίδιος θα ταυτιζόμουν τόσο βαθιά — από τα “Δεσμά” του πολέμου, στη γαλήνια ατμόσφαιρα του Κτήματος, και τελικά στη “Λύτρωση”. Αυτό το ταξίδι θέλω να μοιραστώ με το κοινό.
H ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΣΤΟ ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ ΜΕΛΕΑΓΡΙΣ…
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
- Sergei Rachmaninov (1873-1943)
Μουσικές Στιγμές (Op. 16) - Franz Liszt (1811-1886)
Σονάτα σε Σι Ελάσσονα
Σάββατο 21 Μαρτίου 2026, στις 20:30
Αγρόκτημα Μελεαγρίς – 2o χλμ. Λεωφ. Σπάτων – Αρτέμιδας, Σπάτα
Περισσότερες πληροφορίες και εισιτήρια…
https://www.ticketservices.gr/event/meleagris-from-constraint-to-redemption
Το Αγρόκτημα Μελεαγρίς θα είναι ανοικτό μια ώρα πριν την έναρξη της συναυλίας για να καλωσορίσει όποιον θέλει να το επισκεφθεί νωρίτερα. Μετά την εκδήλωση, θα προσφερθούν από την MELEAGRIS CLASSIC τοπικά εδέσματα και κρασί από το τοπικό οινοποιείο ΕΥΟΙΝΟΣ (τα οποία συμπεριλαμβάνονται στην τιμή του εισιτηρίου).