Υπάρχει μια γωνιά στα Φηρά της Σαντορίνης όπου η ιστορία συναντά τη μουσική με έναν μοναδικό τρόπο. Το Μέγαρο Γκύζη, ένας εμβληματικός χώρος πολιτισμού με ιστορία που ξεκινά από τον 17ο αιώνα, ανοίγει και φέτος τις πύλες του για να υποδεχθεί το κοινό, σηματοδοτώντας μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή: τη συμπλήρωση 40 χρόνων ιστορίας του Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη.
Από τις 3 έως τις 13 Αυγούστου, με τη διαχρονική στήριξη της Καθολικής Επισκοπής Θήρας, το Φεστιβάλ παρουσιάζει τέσσερις συναυλίες υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου με ελεύθερη είσοδο, επιβεβαιώνοντας τον σταθερό του προσανατολισμό στην ελεύθερη πρόσβαση στον πολιτισμό και στη φιλοξενία σημαντικών καλλιτεχνών από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Με αφορμή τη φετινή επετειακή διοργάνωση, ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ, Κωνσταντίνος Γρηγορίου, μιλά για την ιστορία και την εξέλιξη του θεσμού, τη σημασία της πολιτιστικής εξωστρέφειας της Σαντορίνης, αλλά και το όραμα που συνεχίζει να εμπνέει μια από τις σημαντικότερες πολιτιστικές διοργανώσεις του νησιού.
Φέτος το Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη συμπληρώνει 40 χρόνια ιστορίας. Τι σημαίνει για εσάς η ανάληψη της καλλιτεχνικής διεύθυνσης ενός τόσο ιστορικού θεσμού σε αυτή την επετειακή χρονιά και ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να μεταφέρει το φετινό πρόγραμμα;
Σαράντα χρόνια αποτελούν ένα σπουδαίο ορόσημο για κάθε πολιτιστικό θεσμό. Για το Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη, όμως, η επέτειος αυτή έχει μια ιδιαίτερη σημασία, γιατί αποτυπώνει τη συνέπεια με την οποία υπηρετεί τον πολιτισμό της Σαντορίνης εδώ και τέσσερις δεκαετίες.
Σε όλη αυτή την πορεία, το Φεστιβάλ δεν υπήρξε απλώς μια σειρά μουσικών εκδηλώσεων. Αποτέλεσε έναν θεσμό που έφερε σε δημιουργικό διάλογο τη Σαντορίνη με σημαντικούς καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, προσφέροντας σε κατοίκους και επισκέπτες την ευκαιρία να γνωρίσουν δεξιοτέχνες μουσικούς και έργα του διεθνούς ρεπερτορίου μέσα σε έναν χώρο μοναδικής ιστορικής αξίας.
Η φετινή επέτειος είναι, πάνω απ’ όλα, μια ευκαιρία να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας προς όλους όσοι συνέβαλαν σε αυτή τη διαδρομή. Προς την Καθολική Επισκοπή Θήρας, που με το όραμά της δημιούργησε και διατήρησε ζωντανό έναν θεσμό ο οποίος αποτελεί σήμερα αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού. Προς τους καλλιτέχνες που όλα αυτά τα χρόνια μοιράστηκαν την τέχνη τους με το κοινό. Προς τους ανθρώπους που εργάστηκαν αθόρυβα για την επιτυχία κάθε διοργάνωσης. Και βεβαίως προς τους χορηγούς και τους υποστηρικτές του Φεστιβάλ, οι οποίοι με την εμπιστοσύνη και την πολύτιμη συνεισφορά τους μάς επιτρέπουν κάθε χρόνο να συνεχίζουμε αυτή την προσπάθεια.
Για εμένα προσωπικά, είναι μεγάλη τιμή να υπηρετώ αυτόν τον θεσμό ως Καλλιτεχνικός Διευθυντής. Αντιλαμβάνομαι τον ρόλο αυτό ως ευθύνη να συνεχίσουμε με τον ίδιο σεβασμό απέναντι στην ιστορία του Φεστιβάλ, αλλά και με τη διάθεση να το εξελίσσουμε, ώστε να παραμένει ζωντανό, σύγχρονο και ανοιχτό στον κόσμο.
Το μήνυμα της φετινής διοργάνωσης είναι ότι ο πολιτισμός έχει τη δύναμη να ενώνει. Να δημιουργεί γέφυρες ανάμεσα σε ανθρώπους, τόπους και πολιτισμούς. Και πιστεύω ότι αυτή είναι η μεγαλύτερη προσφορά του Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη στη Σαντορίνη εδώ και σαράντα χρόνια.
Είναι αξιοσημείωτο πως όλες οι συναυλίες προσφέρονται με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Πίσω από αυτή τη γενναιόδωρη χειρονομία βρίσκεται διαχρονικά η Καθολική Επισκοπή Θήρας. Πόσο καθοριστική είναι η δική της συμβολή και υποστήριξη, όχι μόνο για τη βιωσιμότητα του Φεστιβάλ, αλλά γενικότερα για την πολιτιστική αναβάθμιση της Σαντορίνης;
Το Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη δεν θα μπορούσε να έχει διαγράψει αυτή τη σαραντάχρονη πορεία χωρίς το όραμα και τη διαχρονική παρουσία της Καθολικής Επισκοπής Θήρας. Από την πρώτη στιγμή, η Επισκοπή αντιμετώπισε το Μέγαρο Γκύζη όχι μόνο ως έναν ιστορικό χώρο, αλλά ως έναν ζωντανό πυρήνα πολιτισμού, δημιουργίας και διαλόγου, προσφέροντας στη Σαντορίνη έναν θεσμό που, με το πέρασμα των χρόνων, απέκτησε ξεχωριστή θέση στην πολιτιστική της ζωή.
Πιστεύω ότι αυτή είναι η μεγαλύτερη προσφορά της. Η συνέπεια με την οποία, εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, διατηρεί ζωντανό ένα ιστορικό μνημείο, το οποίο δεν λειτουργεί μόνο ως φορέας μνήμης, αλλά και ως τόπος σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας. Η μουσική, οι εικαστικές τέχνες, οι εκθέσεις, οι διαλέξεις και γενικότερα η καλλιτεχνική έκφραση βρίσκουν εκεί έναν φυσικό χώρο συνάντησης με την τοπική κοινωνία και τους επισκέπτες του νησιού. Με τον τρόπο αυτό, το Μέγαρο Γκύζη έχει συμβάλει ουσιαστικά ώστε η Σαντορίνη να αναδεικνύεται όχι μόνο για τη μοναδική φυσική της ομορφιά, αλλά και για τον πολιτισμό της.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι το Φεστιβάλ παραμένει μέχρι σήμερα ανοιχτό σε όλους, με ελεύθερη είσοδο σε κάθε εκδήλωση. Πρόκειται για μια επιλογή με βαθύ συμβολισμό, γιατί εκφράζει την πεποίθηση ότι η τέχνη και ο πολιτισμός πρέπει να είναι προσβάσιμοι σε όλους. Ίσως αυτός να είναι και ένας από τους λόγους που το Φεστιβάλ διατηρεί μέχρι σήμερα τη ζωντάνια και την απήχησή του: γιατί δεν αντιμετώπισε ποτέ τον πολιτισμό ως προνόμιο, αλλά ως αγαθό που αξίζει να μοιράζεται.
Θα ήταν, επίσης, παράλειψή μου να μην εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς όλους εκείνους που, κάθε χρόνο, συμβάλλουν διακριτικά στην πραγματοποίηση του Φεστιβάλ. Η συνεισφορά των ανθρώπων και των επιχειρήσεων που διευκολύνουν την οργάνωση των εκδηλώσεων αποτελεί μια έμπρακτη έκφραση εμπιστοσύνης προς το Μέγαρο Γκύζη και το έργο που επιτελεί. Αυτές οι πράξεις προσφοράς, όσο διακριτικές κι αν είναι, υπενθυμίζουν ότι ο πολιτισμός ανθίζει όταν γίνεται υπόθεση πολλών.
Αν κάτι έχει αποδείξει το Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη μέσα σε αυτά τα σαράντα χρόνια, είναι ότι ο πολιτισμός αποκτά πραγματική αξία όταν έχει διάρκεια, συνέπεια και ανθρώπους που πιστεύουν σε αυτόν. Εύχομαι αυτή η πορεία να συνεχιστεί, γιατί οι θεσμοί που χτίζονται με υπομονή, όραμα και συνεργασία αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη για κάθε τόπο.
Η Σαντορίνη είναι παγκόσμιος τουριστικός προορισμός, όμως το Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη αποδεικνύει ότι μπορεί να είναι και κορυφαίος πολιτιστικός προορισμός. Φέτος φιλοξενείτε σπουδαίους καλλιτέχνες διεθνούς βεληνεκούς, όπως το Duo Melis, τον Dmytro Tkachenko, τον Γεώργιο-Εμμανουήλ Λαζαρίδη κ.ά. Πώς συμβάλλει αυτή η καλλιτεχνική εξωστρέφεια στη διεθνή προβολή και την εικόνα του νησιού στο εξωτερικό;
Η Σαντορίνη είναι δικαίως ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους προορισμούς στον κόσμο. Όμως η πραγματική ταυτότητα ενός τόπου δεν διαμορφώνεται μόνο από τη φυσική του ομορφιά. Διαμορφώνεται και από τον πολιτισμό του, από τις εμπειρίες που προσφέρει και από τις ιστορίες που αφήνει στους ανθρώπους που τον επισκέπτονται.
Αυτός είναι, πιστεύω, και ο ρόλος του Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη. Να προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην εικόνα της Σαντορίνης, αναδεικνύοντας ότι πρόκειται για έναν τόπο που δεν εμπνέει μόνο μέσα από το τοπίο του, αλλά και μέσα από τη σύγχρονη πολιτιστική του δημιουργία.
Η παρουσία σημαντικών καλλιτεχνών από την Ελλάδα και το εξωτερικό δεν έχει αξία μόνο για το υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο των συναυλιών. Έχει αξία γιατί δημιουργεί γόνιμες συναντήσεις. Οι καλλιτέχνες γνωρίζουν τη Σαντορίνη πέρα από τη διεθνή εικόνα της, βιώνουν τη φιλοξενία, γνωρίζουν την ιστορία του Μεγάρου Γκύζη και γίνονται οι ίδιοι φορείς αυτής της εμπειρίας, μεταφέροντάς την στις χώρες και στους καλλιτεχνικούς κύκλους όπου δραστηριοποιούνται. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας διαρκής διάλογος που ξεπερνά τα όρια μιας συναυλίας.
Ένας σπουδαίος καλλιτέχνης που φεύγει από τη Σαντορίνη έχοντας ζήσει μια ουσιαστική πολιτιστική εμπειρία γίνεται, ίσως χωρίς καν να το επιδιώκει, ένας από τους πιο ουσιαστικούς πρεσβευτές της Σαντορίνης στον κόσμο. Και αυτή η αξία δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο με αριθμούς ή δημοσιότητα· αποτυπώνεται στις σχέσεις που δημιουργούνται και διαρκούν στον χρόνο.
Ταυτόχρονα, για τους κατοίκους και τους επισκέπτες του νησιού αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία να έρθουν σε άμεση επαφή με καλλιτέχνες διεθνούς κύρους, σε ένα περιβάλλον που ευνοεί την αμεσότητα και την ουσιαστική επικοινωνία. Αυτές οι εμπειρίες είναι που χτίζουν σταδιακά την πολιτιστική ταυτότητα ενός τόπου.
Προσωπικά, πιστεύω ότι ένα επιτυχημένο φεστιβάλ δεν μετριέται μόνο από τα ονόματα που φιλοξενεί. Μετριέται από τις σχέσεις που δημιουργεί, από τις συνεργασίες που γεννά και από το αποτύπωμα που αφήνει στους ανθρώπους. Αν, μετά από σαράντα χρόνια, το Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη συνεχίζει να προσελκύει σημαντικούς καλλιτέχνες και να αποτελεί σημείο αναφοράς για τη Σαντορίνη, είναι γιατί έχει οικοδομήσει αυτή τη σχέση εμπιστοσύνης με συνέπεια, ποιότητα και σεβασμό προς την τέχνη.
Η κλασική μουσική αποκτά μια εντελώς διαφορετική διάσταση ανάλογα με τον χώρο στον οποίο παρουσιάζεται. Πώς επιδρά η μοναδική ατμόσφαιρα της ιστορικής κάναβας του αρχοντικού του 17ου αιώνα, τόσο στους καλλιτέχνες που ερμηνεύουν όσο και στο κοινό που παρακολουθεί; Πώς «συνομιλεί» η ιστορία του κτιρίου με τις νότες;
Η μουσική δεν παρουσιάζεται ποτέ σε έναν ουδέτερο χώρο. Κάθε χώρος επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύεται ένα έργο και, κυρίως, τον τρόπο με τον οποίο το βιώνει το κοινό. Το Μέγαρο Γκύζη έχει αυτή την ιδιαιτερότητα. Δεν λειτουργεί απλώς ως ο τόπος μιας συναυλίας· γίνεται μέρος της ίδιας της εμπειρίας.
Οι καλλιτέχνες που εμφανίζονται εδώ το αισθάνονται σχεδόν αμέσως. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που μας έχουν πει ότι η συναυλία στο Μέγαρο Γκύζη συγκαταλέγεται στις πιο ιδιαίτερες στιγμές της πορείας τους. Ίσως γιατί ο χώρος δεν επιβάλλεται. Σε προσκαλεί να τον αφουγκραστείς και δημιουργεί μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στον ερμηνευτή, το έργο και το κοινό.
Το ίδιο συμβαίνει και με όσους παρακολουθούν τις συναυλίες. Η εμπειρία δεν ξεκινά με την πρώτη νότα ούτε τελειώνει με το τελευταίο χειροκρότημα. Ξεκινά από τη στιγμή που περνά κανείς το κατώφλι του Μεγάρου και αισθάνεται ότι βρίσκεται σε έναν χώρο όπου η ιστορία εξακολουθεί να είναι παρούσα, χωρίς να επισκιάζει το παρόν.
Προσωπικά, υπάρχει μια εικόνα που με συνοδεύει κάθε χρόνο. Πριν αρχίσουν οι πρόβες ή λίγο πριν ανοίξουν οι πόρτες για το κοινό, υπάρχουν κάποιες λίγες στιγμές απόλυτης ησυχίας. Η ευθύνη της διοργάνωσης μού έχει χαρίσει την τύχη να ζω αυτές τις στιγμές.Αυτή η σιωπή είναι μέρος της ταυτότητάς του Μεγάρου Γκύζη. Και ίσως γι’ αυτό κάθε φορά αισθάνομαι πως η μουσική δεν έρχεται να την καλύψει· έρχεται να συνομιλήσει μαζί της.
Πιστεύω ότι αυτή είναι και η μοναδικότητα του Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη. Δεν είναι μόνο οι σημαντικοί καλλιτέχνες ή το υψηλό επίπεδο των συναυλιών. Είναι η συνάντηση ενός ιστορικού χώρου, της μουσικής και των ανθρώπων που συγκεντρώνονται για να μοιραστούν μια εμπειρία που δύσκολα περιγράφεται, αλλά εύκολα μένει στη μνήμη.
Αν έπρεπε να περιγράψετε με τρεις λέξεις την εμπειρία που θα βιώσει όποιος ανηφορίσει φέτος τον Αύγουστο στο Μέγαρο Γκύζη στα Φηρά, ποιες θα ήταν αυτές και ποιο είναι το κάλεσμά σας προς τους κατοίκους και τους επισκέπτες του νησιού;
Αν έπρεπε να το περιγράψω με τρεις λέξεις, θα έλεγα: συνάντηση, συγκίνηση και μνήμη.
Συνάντηση, γιατί κάθε συναυλία φέρνει κοντά ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, διαφορετικών χωρών και διαφορετικών εμπειριών, με κοινή γλώσσα τη μουσική.
Συγκίνηση, γιατί η μουσική έχει αυτή τη μοναδική δύναμη να μας αγγίζει χωρίς να χρειάζεται εξηγήσεις. Και όταν συναντά έναν χώρο με τόσο ιδιαίτερη ιστορία, αυτή η εμπειρία γίνεται ακόμη πιο έντονη.
Και μνήμη, γιατί πιστεύω ότι οι πιο ουσιαστικές πολιτιστικές στιγμές δεν τελειώνουν όταν ολοκληρώνεται μια συναυλία. Συνεχίζουν να μας συνοδεύουν για πολύ καιρό, σαν μια ανάμνηση στην οποία επιστρέφουμε ξανά και ξανά.
Θα ήθελα να καλέσω τους κατοίκους της Σαντορίνης να αγκαλιάσουν και φέτος το Φεστιβάλ, όπως το κάνουν εδώ και σαράντα χρόνια, γιατί είναι ένας θεσμός που ανήκει πρωτίστως στον τόπο και στους ανθρώπους του. Και θα ήθελα να καλέσω και τους επισκέπτες του νησιού να ανακαλύψουν μια διαφορετική πλευρά της Σαντορίνης· εκείνη που εκφράζεται μέσα από τον πολιτισμό, την ιστορία και τη μουσική.
Αν, φεύγοντας από το Μέγαρο Γκύζη, κάποιος αισθανθεί ότι γνώρισε τη Σαντορίνη λίγο βαθύτερα από ό,τι τη γνώριζε όταν ήρθε, τότε πιστεύω πως το Φεστιβάλ θα έχει πετύχει τον σκοπό του.
______
Το Φεστιβάλ Μεγάρου Γκύζη αποτελεί έναν θεσμό που έχει αφήσει το δικό του αποτύπωμα στην πολιτιστική ζωή της Σαντορίνης. Με συνέπεια στην ποιότητα, ανοιχτή πρόσβαση για το κοινό και βαθύ σεβασμό στον χώρο που το φιλοξενεί, συνεχίζει να αποδεικνύει ότι ο πολιτισμός μπορεί να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας ενός τόπου και να ενώνει ανθρώπους από διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς μέσα από τη δύναμη της μουσικής.
Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Κωνσταντίνο Γρηγορίου για τη συζήτηση και τις σκέψεις που μοιράστηκε μαζί μας και ανανεώνουμε το ραντεβού μας στο Μέγαρο Γκύζη, εκεί όπου η ιστορία, η μουσική και οι άνθρωποισυναντιούνται, κάθε καλοκαίρι, δημιουργώντας μια ξεχωριστή πολιτιστική εμπειρία.
Ραντεβού στα Φηρά, από τις 3 έως τις 13 Αυγούστου!
