Υποθέτω πως αυτό το δεύτερο σημείωμα της στήλης θα διαβάζεται χαλαρά σε κάποια παραλία ή στην απογευματινή δροσιά μιας τέντας. Ας γράψουμε κάτι που να ακολουθεί το κλίμα λοιπόν…
Η ιστορία αυτή έγινε αρκετά γνωστή όταν συνέβη. Όχι μόνο ανάμεσα στους συνθέτες αλλά γενικότερα στο χώρο και ξεσήκωσε πολλά σχόλια. Εγώ την άκουσα από τον καλό φίλο και συνάδελφο Μπ. Κανά.
Ιανουάριος 1993: Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης στέλνει τον Μίκη Θεοδωράκη στην ΕΡΤ με τον τίτλο του Διευθυντή των Μουσικών Συνόλων. Η ανακοίνωση του διορισμού περιλαμβάνει ένα πολύ μεγάλο και πομπώδες φάσμα αρμοδιοτήτων με τις περισσότερες να παραμένουν στα χαρτιά. Γιατί η αλήθεια ήταν πολύ πιο πεζή. Ως Υπουργός Επικρατείας και Υπουργός άνευ Χαρτοφυλακίου ο Μίκης μάλλον προβλήματα δημιουργούσε στην ούτως ή άλλως εύθραυστη εκείνη Κυβέρνηση. Η ΕΡΤ ήταν μια καλή κατ’ οικονομίαν λύση.
Ο διορισμός είχε ως αποτέλεσμα η Ορχήστρα να αναπτύξει μία υπερδραστηριότητα με συναυλίες και ακριβές περιοδείες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Ως γνωστόν για τους επώνυμους λεφτά πάντα υπάρχουν. Στις συναυλίες αυτές μερίδα του λέοντος είχε η μουσική του Θεοδωράκη και κυρίως ο Ζορμπάς.
Στο σημείο αυτό μπαίνει στην ιστορία μας ο Γιάννης Μαρκόπουλος που ανεβαίνει στη ΕΡΤ για να διαμαρτυρηθεί. Προφανώς δεν είναι καθόλου ευχαριστημένος με την κατάσταση αυτή και μιλά στον Μίκη με το γνωστό χειμαρρώδη τρόπο του. Πώς ακριβώς τα είπε δεν έχει και τόση σημασία. Διαμαρτυρήθηκε κυρίως για το ότι η δική του μουσική δεν παιζόταν. Όμως η φράση που έμεινε να κυκλοφορεί είναι ο τίτλος μας: «Μίκη είσαι ο Σαλιέρι.» Προφανώς αν ένας συνθέτης καυγαδίζοντας με έναν άλλον τον αποκαλέσει Σαλιέρι, δε θέλει και πολλή φαντασία για να σκεφτούμε που τοποθετεί ο ίδιος τον εαυτό του…
Αυτό το «σύνδρομο Μότσαρτ» δεν είναι και τόσο σπάνιο αν και λίγοι είναι εκείνοι που θα το παραδεχτούν και ακόμα λιγότεροι αυτοί που θα το εκφράσουν έτσι ανοιχτά. Εδώ θυμάμαι κάτι που έλεγε ο αείμνηστος Αντωνίου για πολλά από τα μέλη της ΕΕΜ: «Οι πιο πολλοί από αυτούς νομίζουν ότι είναι στραβίνσκιδες» (sic).
Τελικά όμως έχει κάποιες επιπτώσεις αυτή η στάση; Ίσως ακουστεί περίεργο αλλά νομίζω πως για τον ίδιο τον δημιουργό μπορεί να κρύβει και θετικά στοιχεία. Αν κάποιος πιστεύει ότι είναι τόσο σημαντικός εξυπακούεται ότι θα πιέζει πολύ περισσότερο και θα ψάχνει συνεχώς τρόπους να προωθήσει τη δουλειά του.
Είναι λοιπόν τελικά ο καλλιτέχνης ένας «ανώτερος» άνθρωπός; Η ομορφιά της Τέχνης και η μέθεξη που προκαλεί μας κάνουν να το περιμένουμε, μερικές φορές και να το απαιτούμε. Δεν είναι όμως καθόλου έτσι όπως εύκολα διαπιστώνουμε περιδιαβάζοντας τις βιογραφίες. Ο Peter Schaeffer εκμεταλλεύεται και προβάλει αυτή την αντίφαση στο έργο του Amadeus παρουσιάζοντας τον Μότσαρτ σαν ένα υπερταλαντούχο πλάσμα που γελούσε με τους πάντες και τα πάντα. Βρήκα την παρουσίαση πολύ πειστική και σωστή, όμως έχει ενδιαφέρον πόσοι θεατές σοκαρίστηκαν και διαφώνησαν τόσο στο έργο όσο και στην ταινία με αυτή την παρουσίαση.
Όμως όπως λέει η φίλη μου και συνάδελφος Μ. Χ. Κριθαρά: «Το ταλέντο δεν φτιάχνει χαρακτήρα». Αντιθέτως μπορεί και να τον χαλάει, προσθέτω εγώ…
Καλό υπόλοιπο καλοκαιριού!