Ο Fazil Say δεν είναι απλώς ένας κορυφαίος πιανίστας, αλλά ένας σπάνιος και πολυεπίπεδος μουσικός. Αν και πρωτίστως γνωστός για την πιανιστική του δεξιοτεχνία, το συνθετικό του έργο είναι που τον κατατάσσει ως έναν πραγματικά ξεχωριστό καλλιτέχνη.
Στις 29 Μαΐου, το αθηναϊκό κοινό είχε την ευκαιρία να απολαύσει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών την πρώτη παρουσίαση του Mother Earth στην Ελλάδα: ενός κονσέρτου για πιάνο και ορχήστρα, με τον ίδιο τον συνθέτη στο πιάνο, σε σύμπραξη με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό την διεύθυνση της ταχύτατα ανερχόμενης μαέστρου Tianyi Lu. Το έργο είχε κάνει την παγκόσμια πρεμιέρα του την άνοιξη του 2025, στην World Expo στην Οσάκα της Ιαπωνίας.
Το Mother Earth είναι ένας ύμνος στη φύση, αλλά και μια καλλιτεχνική πράξη αφύπνισης απέναντι στην κλιματική κρίση και την ανησυχητική επιτάχυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Ο Say είναι ένας δημιουργός που μιλά συστηματικά για τα κοινωνικά και υπαρξιακά ζητήματα που τον απασχολούν. Συχνά με προσωπικό και επαγγελματικό κόστος, αλλά πάντα με συνέπεια απέναντι στις αξίες και τα ιδανικά του, συνεχίζει να επικοινωνεί – μέσα από τη δημόσια στάση του και τη μουσική του – όσα θεωρεί ότι πρέπει να ειπωθούν.
Για τον λόγο αυτό, η συναυλία αποτέλεσε μια πολύτιμη εμπειρία, καθώς στις μέρες μας είναι σπάνιο να ακούμε – και μάλιστα σε πρώτη εκτέλεση – ένα συμφωνικό έργο σύγχρονο και ουσιαστικό, υψηλής μουσικής ποιότητας, με τόσο καθαρό και επίκαιρο εξωμουσικό μήνυμα.
Το έργο, με τη μορφή συμφωνικού ποιήματος, πλαισιώνεται από ένα Prelude, ένα Interlude και ένα Postlude. Ανάμεσά τους αναπτύσσονται τέσσερις βασικές ενότητες, με τίτλους: Γη, Δάσος, Θάλασσα και Ποτάμι. Κάθε ενότητα διαθέτει την ηχητική της ταυτότητα, δυναμική, μοτίβα και ηχοχρώματα. Ταυτόχρονα όμως η μουσική κυλά αβίαστα, σχεδόν σαν ένα ενιαίο κύμα, με πάθος, ένταση και δυναμισμό.
Μέσα σε τριάντα λεπτά, το κοντσέρτο σκιαγραφεί ένα αποκαλυπτικό όραμα για το τέλος μιας εποχής. Η εισαγωγική μελωδία του πιάνου εμπεριέχει μια υπόσχεση ελπίδας, η οποία προετοιμάζει για τις εικόνες καταστροφής που αναδύονται στη συνέχεια: η γη ανοίγει και η αναταραχή κυριαρχεί. Τα δάση τυλίγονται στις φλόγες και τα ζώα κραυγάζουν· οι θάλασσες κατακλύζουν τη στεριά και τα ποτάμια παύουν να κυλούν. Το Interlude και το καταληκτικό Postlude ενσωματώνουν, μάλιστα, αναμνήσεις από το πρώιμο πιανιστικό έργο του Say Black Earth, δημιουργώντας έναν εσωτερικό διάλογο ανάμεσα στην πρότερη και τη νεότερη συνθετική του γλώσσα.
Τα κρουστά κυριαρχούν αποτυπώνοντας τη δύναμη, την αγριότητα και την απρόβλεπτη ενέργεια των φυσικών στοιχείων. Μαζί με τις τεχνικές των εγχόρδων, που σε αρκετά σημεία μιμούνται ήχους του δάσους και των ζώων, και με μια ευφάνταστη ενορχήστρωση, δημιουργείται ένα σαγηνευτικό ηχοτοπίο. Άλλοτε φέρνει στον νου εικόνες άγριας φύσης και άλλοτε γαλήνιες, σχεδόν ρομαντικές. Η μουσική περνά από σκοτεινές διαθέσεις σε φωτεινότερες, από εκκωφαντικές κορυφώσεις σε λυρικές στιγμές, με αβίαστη ροή και με πλούσια εναλλαγή ορχηστρικών υφών. Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαρκή κίνηση έχουν οι έντονες και πρωτότυπες ρυθμικές μετατοπίσεις, που κατά στιγμές παραπέμπουν σε ανατολίζοντες και λατινοαμερικάνικους ρυθμούς, όπως το τάνγκο, προσθέτοντας μια διακριτική φολκλορική αίσθηση.
Το πιανιστικό μέρος, ερμηνευμένο από τον ίδιο τον Say, κινήθηκε με εντυπωσιακή ευελιξία ανάμεσα σε πιο ανάλαφρες στιγμές και σε περάσματα γεμάτα ένταση, αγωνία και δραματική πυκνότητα υψηλής δεξιοτεχνίας. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες οι απόκοσμες ηχητικές στιγμές, στις οποίες ο σολίστ έπαιζε μόνο με το αριστερό χέρι, ενώ με το δεξί παρενέβαινε απευθείας στις χορδές του πιάνου, μεταμορφώνοντας τον ήχο του οργάνου.
Το Mother Earth καταφέρνει να αποτυπώσει ταυτόχρονα την ομορφιά του κόσμου μας και τη φθορά που προκαλεί το ανθρώπινο χέρι. Αυτή η διπλή διάσταση, η γοητεία και η απειλή, ο θαυμασμός και η αγωνία, είναι ίσως και η μεγαλύτερη δύναμη του έργου.
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με τη Συμφωνία Νο. 5 του Jean Sibelius, όπου η ενέργεια, το πάθος αλλά και η λεπτότητα της Tianyi Lu άφησαν μια γλυκιά και φωτεινή αίσθηση. Μετά την πυκνότητα και την αποκαλυπτική ένταση του Mother Earth, ο Sibelius λειτούργησε σχεδόν σαν ανάσα: μια επιστροφή σε έναν πιο γνώριμο και φωτεινό συμφωνικό ορίζοντα.
