Τελικά, έτσι είναι αν έτσι νομίζετε…
Στη μουσική το τί αρέσει στον καθένα, τί ακούει (και αν τελικά όντως ακούει), είναι πολύ ρευστό και άκρως υποκειμενικό. Μπορούμε πολύ εύκολα να καταλάβουμε το διαφορετικό γούστο κάποιου φίλου μας και να διαφωνήσουμε μαζί του, όμως δεν είναι πάντα τόσο εύκολο να εξηγήσουμε τις διάφορες προτιμήσεις. Μπορείτε να φανταστείτε μαέστρο, στρατευμένο οπαδό της avantgardeπου δε σηκώνει κουβέντα για τον Ξενάκη, να του αρέσει και το HeavyMetal;
Ένα μεγάλο ποσοστό ακροατών είναι τυχαίοι. Θα ακούσουν ό,τι υπάρχει τριγύρω χωρίς κάποια ιδιαίτερα κριτήρια και χωρίς ιδιαίτερη προσοχή. Ένα ραδιόφωνο που παίζει, η μουσική από το μεγάφωνο μιας ταβέρνας, το ραδιόφωνο στο ταξί. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι η ακρόαση αυτή δε φτιάχνει συνήθειες… Η επαναλαμβανόμενη έκθεση στα ίδια ή ανάλογα ερεθίσματα δημιουργεί εξοικείωση. Μπορεί κάποιος να λέει ότι δεν καταλαβαίνει από μουσική, όμως προτιμήσεις έχει φτιάξει πολύ πριν το πει. Στο σημείο αυτό, η μουσική που τελικά καταλαβαίνουμε έχει πολλές αναλογίες με την μητρική μας γλώσσα. Την μάθαμε κάποτε πολύ νωρίς και τη θεωρούμε δεδομένη. Αυτός είναι και ο λόγος που κάποια «εμπορικά» είδη ξεκινούν την πορεία τους έχοντας ένα τεράστιο συγκριτικό πλεονέκτημα ως προς τη διάδοση. Τα υλικά της συνταγής είναι ψαγμένα, δοκιμασμένα και βρίσκονται ήδη εκεί έτοιμα για χρήση.
Υπάρχει όμως και ένας άλλος κόσμος. Είναι οι κάθε είδους μουσικόφιλοι, που ακούνε αλλιώς. Έχουν γνώμη, προτιμήσεις και σίγουρα γι’ αυτούς η Μουσική δεν είναι μόνο διασκέδαση ή ένα βαρετό πολιτιστικό καθήκον. Όμως Μουσική δεν είναι μόνο τα ακούσματα μας αλλά και όσα σκεφτόμαστε ή αισθανόμαστε με αφορμή τον ήχο Στο σημείο αυτό τα εξωμουσικά στοιχεία παίζουν πάντα ρόλο: η εμφάνιση των μουσικών, το appealτων τραγουδιστών, η συμπεριφορά του κοινού, ο χώρος που παίζεται η μουσική, είναι όλα ισχυρά στοιχεία ταύτισης. Τα ίδια ακριβώς στοιχεία που από την ανάποδη θα απωθήσουν κάποιους άλλους.
Στη συντηρητική Ελλάδα του ’50, το Ρεμπέτικο, η Jazz, αλλά και η σύγχρονη «λόγια» μουσική, αντιμετωπίστηκαν ίσως με διαφορετικούς βαθμούς εχθρότητας, όμως σίγουρα αρνητικά. Ως προς αυτό, τόσο η αστική κοινωνία της εποχής όσο και οι περισσότεροι πνευματικοί άνθρωποι ταυτίζονταν απόλυτα. Το Ρεμπέτικο ήταν η μουσική των τεκέδων, των λούμπεν και του περιθωρίου, ενώ η Jazzκαι η σύγχρονη μουσική «δεν ταίριαζαν με την ελληνική ψυχή και ιδιοσυγκρασία».
Πώς όμως ένας ακροατής αλλάζει ή διευρύνει τα γούστα του; Πώς δοκιμάζει κάτι καινούργιο πέρα από αυτά που ήδη ξέρει; Πώς ο αμύητος έρχεται πιο κοντά; Είναι πάντα ένα ενδιαφέρον ερώτημα και πολλοί αξιόλογοι μαέστροι, εκτελεστές και θεωρητικοί έχουν καταπιαστεί με αυτό.
Υπάρχουν εδώ διάφορα που μπορούν να γίνουν: Βιβλία, άρθρα, εκπομπές και ειδικά προγράμματα. Τα σχετικά βιβλία των LeonardBernsteinκαι AaronCoplandθεωρούνται κλασικά, όμως υπάρχουν και πολλά πιο πρόσφατα. Στα ελληνικά υπάρχουν μεταφρασμένα από τις εκδόσεις Νεφέλη πολλά αξιόλογα βιβλία, ανάμεσα τους και η «Μουσική Ποιητική» του IgorStravinsky. Επίσης αξίζει να αναφέρουμε δύο τουλάχιστον ελληνικά: Το «DiabolusinMusica» του Χάρη Βρόντου και το «Μουσική για παιδιά και έξυπνους μεγάλους», του Μιχάλη Γρηγορίου.
Κλείνοντας ας θυμηθούμε -πάλι- τον Μάνο Χατζιδάκι: τόσο με το Τρίτο Πρόγραμμα, όσο και με την Ορχήστρα των Χρωμάτων που άλλαξε άρδην τα συνηθισμένα προγράμματα των συναυλιών.
Όποιος ψάχνει πάντα βρίσκει!
Αρκεί να υπάρχει διάθεση και ενδιαφέρον…