Στο πλαίσιο του Ελληνοαυστριακού Μουσικού Καλοκαιριού 2025, το διεθνές νεανικό σύνολο βρίσκει ένα ιδανικό βήμα στη Θράκη.
Η ελληνική παράδοση της φιλοξενίας και η εμπειρία στην ανάδειξη της αρχαιολογικής μας κληρονομιάς μπορούν και λειτουργούν ως κόμβοι πολιτιστικής συνέργειας για την δημιουργία καλλιτεχνικών εμπειριών διεθνούς ακτινοβολίας. Απτό και σπουδαίο παράδειγμα, η συναυλία του συνόλου “Strings in Motion” το βράδυ της 9ης Ιουλίου 2025 στο αρχαίο θέατρο της Μαρώνειας, λίγα χιλιόμετρα έξω από την Κομοτηνή. Σε αυτό το ιστορικής σημασίας και σπάνιας φυσικής ομορφιάς τοπίο παρακολουθήσαμε στο πλαίσιο του Ελληνοαυστριακού Μουσικού Καλοκαιριού μια σπουδαία βραδιά, αποτέλεσμα θεσμικής σύμπραξης με ευρωπαϊκή πνοή και υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο.
Ημέρα πρόβας στο Μέγαρο Μουσικής Κομοτηνής
Oι Strings in Motion είναι ένα διασυνοριακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για έγχορδα που λειτουργεί με πρωτοβουλία και καθοδήγηση του βιολονίστα και παιδαγωγού Χρήστου Κανέττη, καθηγητή του Μουσικού Πανεπιστημίου Mozarteum του Salzburg και της Ανώτατης Σχολής Μουσικής του Innsbruck, στην Αυστρία. Δραστηριοποιούνται στη Βόρειο Ιταλία, τη Δυτική Αυστρία, και τη Νοτιοανατολική Βαυαρία (περιοχή Euregio). Το πρόγραμμα έχει επιπλέον ένα σκέλος που πραγματοποιείται κατά τη θερινή περίοδο στην Ελλάδα. Η πρωτοβουλία έχει σκοπό να δώσει στους νέους ερμηνευτές μουσικά αλλά και γενικότερα επαγγελματικά εφόδια και να τους καταστήσει υπεύθυνους και αυτάρκεις καλλιτέχνες.
Αυτό επιτυγχάνεται χάρις στον ιδιαίτερο τρόπο εργασίας τους. Το πρώι της ημέρας της συναυλίας, επισκέφτηκα μαζί τους το Μέγαρο Μουσικής Κομοτηνής για να παρακολουθήσω την πρόβα τους. Για μένα ήταν η πρώτη φορά που παρακολουθούσα πώς προετοιμάζουν τη συναυλία τους, και για όλους μας η πρώτη και εντυπωσιακή γνωριμία με το καταπληκτικό κτίριο και την πραγματικά εξαιρετική ακουστική της κεντρικής αίθουσας.
video: Δημήτρης Κιουσόπουλος
Μόλις βρέθηκαν σε αυτή, το πρώτο πράγμα που έκαναν οι μουσικοί ήταν μια ακουστική άσκηση στον χώρο. Αρχικά διασκορπίζονται στη σκηνή που μοιάζει αχανής. Παίζουν χωρίς αρχιμουσικό, συντονίζονται από απόσταση. Το κοντσερτίνο δίνει το σύνθημα· με κοινή ανάσα ξεκινούν με τέλεια ατάκα το πρελούδιο από τη Σουίτα Χόλμπεργκ του Γκρηγκ. Στη συνέχεια επαναλαμβάνουν την άσκηση, αλλά αρχίζουν να κινούνται. Παίζουν περπατώντας, διασταυρούμενοι ο ένας με τον άλλον και ο ήχος κινείται στον χώρο. Το τέλος του κομματιού τους βρίσκει αρκετά ικανοποιημένους. Και εμένα επίσης.
Κατόπιν συζητούν τις λεπτομέρειες για την οργάνωση της πρόβας τους: ποια κομμάτια χρειάζεται να δουλέψουν περισσότερο, τι ώρα θα γίνει το διάλειμμα, και όλα τα σχετικά. Ο πιο έμπειρος από τους μουσικούς συντονίζει τη συζήτηση, αλλά η τελική απόφαση είναι συλλογική. Τα κομμάτια τους είναι οικεία, οπότε η πρόβα δεν έχει πολλές διακοπές. Ολοκληρώνεται με επιτυχία και ενθουσιασμό για την υπέροχη αίθουσα που μόλις έχουν γνωρίσει.
Στη διάρκειά της πρόβας Χρήστος Κανέττης παρακολουθεί, ενίοτε και από έξω από την αίθουσα, αλλά σε αυτή τη φάση παρεμβαίνει ελάχιστα, εως καθόλου. Στο τέλος μόνο θα κάνει κάποιες παρατηρήσεις. Ουσιαστικά οι διορθώσεις γίνονται από τους ίδιους τους μουσικούς, που παίζοντας παρακολουθούν ο ένας τον άλλο. Οι πιο έμπειροι βοηθούν περισσότερο, και θυμίζει την αλληλοδιδακτική μέθοδο των σχολείων την εποχή του Καποδίστρια. Όλοι οι μουσικοί μπορούν να προτείνουν πώς η ομάδα θα παίξει καλύτερα, και αν μία πρόταση γίνει καταρχήν δεκτή, δοκιμάζεται και κρίνεται εκ του αποτελέσματος.
Ορισμένοι είναι εκεί από την πρώτη χρονιά που ήλθαν στην Ελλάδα, το 2014, ορισμένοι είναι καινούργιοι. Φέτος συμμετέχουν 16 μουσικοί, από την Αυστρία, τη Γερμανία, την Ελβετία, την Ιταλία, την Ουκρανία, την Κίνα, τη Μαλαισία, και την Ελλάδα. Το διεθνές σύνολο έχει ως γλώσσα εργασίας τα αγγλικά και δευτερευόντως τα γερμανικά (η όποια άλλη γλώσσα είναι κοινή στους εκάστοτε συμμετέχοντες), αλλά καθώς πολλά από τα μέλη έχουν συμμετάσχει επανειλημμένα στο ελληνικό σκέλος του προγράμματος, έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν και ορισμένα ελληνικά ολιγοσύλλαβα στο εσωτερικό της ομάδας: Έλα. Εντάξει. Πάμε. Γειά σου.
Το Μέγαρο Μουσικής Κομοτηνής
Το Μέγαρο Μουσικής Κομοτηνής είναι το τρίτο της χώρας, μετά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Την αρχιτεκτονική μελέτη έκαναν οι διακεκριμένοι αρχιτέκτονες Νίκος Βαλσαμάκης και Σθένης Μολφέσης. Η κατασκευή ολοκληρώθηκε το 2010, δυστυχώς όμως έχοντας πραγματοποιήσει το μισό μόνο σχεδόν της αρχικής μελέτης, χωρίς τις βοηθητικές αίθουσες, αλλά και βασικό εξοπλισμό, όπως ο θεατρικός φωτισμός, και χωρίς ουσιαστικά το Μέγαρο να λειτουργήσει ποτέ συστηματικά. Φέτος θα αποκτήσει επιτέλους συστηματική καλλιτεχνική δράση, όπως μας εξήγησε ο κος Κωνσταντίνος Κατσιμίγας, πρόεδρος ΔΣ της Στέγης Πολιτισμού Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης, της εταιρεία της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης στην οποία παραχωρήθηκε η χρήση του Μεγάρου Μουσικής Κομοτηνής και του Πολυχώρου Σκέψης και Τέχνης στην Ξάνθη, οίκημα γνωστό ως η οικία που γεννήθηκε και έζησε ο Μάνος Χατζιδάκης.
Παρεμπιπτόντως, το οικόπεδο του Μεγάρου βρίσκεται δίπλα στο στρατόπεδο Ηλιοπούλου που παραχωρήθηκε από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και από τα μεγάλα παράθυρα βλέπεις… κανόνια και τεθωρακισμένα, αλλά και το γειτονικό ιστορικό κτίριο των αρχών του 20ου αιώνα, που βρίσκεται μέσα στο παραχωρημένο οικοπεδικό χωρο. Για το κτίριο αυτό βρίσκεται σε εξέλιξη μελέτη αποκατάστασης και αναστύλωσης με σκοπό την δημιουργία βοηθητικών αιθουσών, συνεδριακών χώρων, εργαστηρίων, στούντιο και αιθουσών για εκθέσεις εικαστικών, που θα αφορούν τις Δράσεις της Στέγης Πολιτισμού και του Μεγάρου Μουσικής Κομοτηνής.
Μια βραδιά στην Αρχαία Μαρώνεια
Η παράκτια Αρχαία Μαρώνεια βρίσκεται περίπου μισή ώρα δρόμο από την Κομοτήνη και επιβλέπει τη θάλασσα του Αιγαίου. Όταν φτάσαμε αρκετά νωρίς, οι πρώτοι ακροατές ήταν ήδη εκεί ήδη πριν από τις 19.30 για να εξασφαλίσουν θέσεις, και καλά έκαναν, αφού μέχρι τις 20.45 που άρχισε η συναυλία το θέατρο είχε γεμίσει ασφυκτικά. Όσοι δεν εξασφάλισαν μία από τις διαθέσιμες 350 θέσεις (όριο που για λόγους ασφαλείας δεν επιτρεπόταν να ξεπεραστεί) παρακολούθησαν όρθιοι από τον παρακείμενο χώρο.
Η συναυλία ξεκίνησε πρωτότυπα με τους μουσικούς να λαμβάνουν θέσεις όρθιοι περιμετρικά γύρω από το κοινό για να παίξουν τον Αυτοσχεδιασμό πάνω σε ένα βυζαντινό θέμα / Μελωδία Πέτρου του Πελοποννήσιου του Ιάσωνα Τζανάκου (*1986) που ξεκίνησε αυστηρά και εξελίχθηκε λίγο πιο οριενταλιαστικά – ήταν ό,τι πιο ταιριαστό για την περίσταση, μια μουσική που αντανακλά την μακριά και ποικίλη ιστορία του τόπου που μας φιλοξενούσε. Έπειτα οι μουσικοί κατέβηκαν και έλαβαν θέσεις στη χαμηλή αλλά βολική εξέδρα για να ξεκινήσει η κυρίως συναυλία με τη Σουίτα Χόλμπεργκ του Έντβαρντ Γκρηγκ – ολόκληρη αυτή τη φορά και πάντα με πολύ τονισμένη την πρώτη ατάκα, καθώς όλοι μπαίνουν μαζί με ενθουσιασμό.
Το θέατρο έχει πολύ καλή ακουστική και η συναυλία δόθηκε χωρίς τεχνική υποστήριξη στον ήχο, ο οποίος είναι πολύ ικανοποιητικός. Και ο χώρος είναι υποβλητικός, και οι Strings in Motion τον αναδεικνύουν όχι μόνο ηχητικά, αλλά και οπτικά. Για την καλοκαιρινή τους περιοδεία έχουν φορέσει όλοι λινά και βαμβαμερά ρούχα σε λευκά και μπεζ χρώματα, όχι όλα ίδια, ο καθένας τα δικά του. Το αποτέλεσμα είναι ο κάθε μουσικός να εκφράζει την προσωπικότητά του μέσα σε ένα εναρμονισμένο σύνολο, που ικανοποιεί το μάτι χωρίς να αποσπά την προσοχή από την ακρόαση. Όταν ρώτησα ποιος είναι ο “στυλίστας” για να τον συγχαρώ, απάντησαν: όλοι μας.
Ακολούθησαν μια σειρά από σολιστικά κομμάτια, με κυριότερο το Κοντσέρτο για Βιολοντσέλο σε ντο μείζονα του Haydn. Ήταν σαφώς μια προσέγγιση ελάχιστα ροκοκό, στο πνεύμα του κινήματος Θύελλα και Ορμή (Sturm und Drang), γεμάτη προρομαντική φόρα – στο κάτω κάτω όταν ο Ε.Τ.Α. Χόφμαν πρωτομίλησε για ρομαντισμό στη μουσική, τον Χάυδν είχε στο μυαλό του ως ιδρυτή του ύφους, και συνεχιστές τον Μότσαρτ και τον Μπετόβεν. Ο σολίστ Πάολο Τεντέσκο ερμήνευσε στο τσέλο το σολιστικό μέρος με ορμή, χάρη και ανεπίληπτη δεξιοτεχνία. Όλο το κομμάτι έτρεξε χωρίς δισταγμό και χωρίς καμία ανάσχεση, καθώς μάλιστα παραλείφθηκε το αργό μέρος.
Τις προχωρημένες σολιστικές αρετές επιπλέον μελών του συνόλου είχαμε την ευκαιρία να διαπιστωσουμε και σε μια σειρά πιο σύντομων έργων με κοντσερτάντε χαρακτηριστικά. Το τρίπτυχο Meditation – Scherzo – Melodie, έργο 42, γιά σόλο βιολί και έγχορδα του Πιοτρ Ίλιτς Τσαικόφσκι, με σολίστ διαδοχικά τους Denis Vasylynets, Δημήτρη Κοσμά, και Yik Liang Soo. Το Andante e Rondo ungarese σε μεταγραφή για σόλο βιόλα (αρχικά γραμμένο για φαγκότο) και έγχορδα του Carl Maria von Weber με τον Marinus Kreidt, και τον Επτανησιακό χορό γιά σόλο βιολί και έγχορδα του Δημήτρη Δραγατάκη με σολίστ τον Στυλιανό Μαστρογιάννη. Και το Valse Scherzo op. 34 γιά σόλο βιολί και έγχορδα, επίσης του Τσαϊκόφσκι, με σολίστ πάλι τον – πολύ έμπειρο πλέον – Ντένις Βασίλιενιτς.
Σε όλα τα κομμάτια είχαμε την ευκαιρία να διαπιστώσουμε το υψηλό επίπεδο των ερμηνειών, από όλους τους σολίστ, ανάμεσα στις οποίες θα πρέπει να κάνουμε ιδιαίτερη μνεία για τον Στυλιανό Μαστρογιάννη. Με συγκίνησε όμως ιδιαίτερα ο Μαλαισιανός Yik Liang Soo, ο οποίος συνδυάζει εκπληκτικά το ασιατικό και το ευρωπαϊκό ύφος: μια στιλπνή μελωδική επιφάνεια με ταυτόχρονη διερεύνηση των υποκειμένων επιπέδων μουσικής και συναισθήματος. Διαπιστώθηκε βέβαια μια ανδροκρατία στους σολίστ σε αυτή τη συναυλία, αλλά ήταν συγκυριακό, καθώς αυτό δεν ίσχυσε στην προηγούμενη συναυλία και δεν θα ισχύσει ούτε και στην επόμενη.
Η φετινή ομάδα των συμμετεχόντων αναλυτικά ήταν η εξής:
– βιολί: Stella Lea Brandl, Julia Braunhofer, Zhonghan Fiona Chen, Λαοκράτης Δημόπουλος, Δημήτρης Κοσμάς, Στυλιανός Μαστρογιάννης, Ena Morgenroth, Maurizia Schmid, Yik Liang Soo, Denis Vasylynets·
– βιόλα: Marinus Kreidt, Nicolas Mair, Lena Maria Schuster· βιολοντσέλο: Alexander Koeck, Paolo Tedesco· κοντραμπάσο: Benjamin Lampert.
Εκτός προγράμματος οι Strings in Motion έπαιξαν τον τελευταίο από τους 36 ελληνικούς χορούς του Νίκου Σκαλκώτα, τον Μαζωχτό. Θυμάμαι πολύ καλά όταν είχαν πρωτοπαίξει Ελληνικούς Χορούς του Έλληνα συνθέτη στην πρώτη τους εμφάνιση στο Βυζαντινό Χριστιανικό Μουσείο το 2019 (2 Σεπτεμβρίου). Τότε τους έπαιζαν λίγο σαν να ήταν Ουγγρικοί Χοροί του Μπραμς, και το είχα βρει αστείο, αλλά σίγουρα ενδιαφέρον: μια άλλη οπτική. Τώρα έχουν μάθει το ελληνικό ύφος, κάτι που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ίσως και απώλεια, αν δεν έπαιζαν με τόσο καλή ισορροπία ανάμεσα στο δημοτικό-παραδοσιακό και το εξπρεσιονιστικό στοιχείο. Το δεύτερο θα μπορούσε να βγει ακόμα πιο τονισμένο στα χαρακτηριστικά γκλισάντι των βιολιών.
Τη συναυλία παρακολούθησαν η πρέσβης της Αυστρίας στην Αθήνα Gerda Vogl, ο γενικός πρόξενος της Τουρκίας στην Κομοτηνή Αϊκούτ Ουνάλ με τη σύζυγό του, ο αντιπεριφερειάρχης Ροδόπης Μανώλης Ταπατζάς, ο Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής Παντελεήμων, ο Μουφτής Κομοτηνής Δρ. Τζιχάτ Χαλήλ καθώς και δύο δήμαρχοι – με αυτούς κάθησα μαζί στη συναυλία και συστηθήκαμε: ήταν ο Δήμαρχος Κομοτηνής κος Γιάννης Γκαράνης και ο Δήμαρχος Μαρώνειας-Σαπών κος Απόστολος Ιωάννου. Και οι δύο παρακολούθησαν με πραγματικό ενδιαφέρον και όπως ο ένας μου εκμυστηρεύτηκε, αν και δεν είναι καθόλου εξοικειωμένος με την κλασική μουσική, απόλαυσε πραγματικά τη συναυλία.
Η διοργάνωση από τη Στέγη Πολιτισμού Α.Μ.Θ. – Μέγαρο Μουσικής Κομοτηνής (Πρόεδρος Κωνσταντίνος Κατσιμίγας, Διευθυντής Πασχάλης Ξανθόπουλος) και την Εφορία Αρχαιοτήτων Ροδόπης και την υπεύθυνη αρχαιολόγο Δρ. Νάγια Δαλακούρα ήταν πραγματικά άψογη. Σημαντική συμβολή στην επιτυχία είχε και το κοινό. Όχι μόνο για τη μεγάλη προσέλευση, αλλά και για την προσοχή με την οποία παρακολούθησαν: ένα ακροατηριο υποδειγματικό.
Εύχομαι την ίδια προσέλευση και προσοχή για την επόμενη προγραμματισμένη συναυλία των Strings in Motion στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, στις 28 Σεπτεμβρίου, στην εκδήλωση που οργανώνει το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη για τον εορτασμό 30 ετών λειτουργίας, έχοντας ήδη μια εξαιρετικά επιτυχημένη εμφάνιση με την υποστήριξη του Ιδρύματος στον ίδιο χώρο πριν από ένα έτος. Ο επίσημος σύνδεσμος για τη συναυλία αναμένεται να ανακοινωθεί σύντομα.