Με αφορμή το ντεμπούτο της ως Νορίνα στον Ντον Πασκουάλε του Ντονιτσέττι, η διακεκριμένη υψίφωνος Δήμητρα Κωτίδου μιλά για τη χαρά και την πρόκληση του νέου ρόλου. Από τη Βασίλισσα της Νύχτας έως τη Λουτσία, η λυρική τραγουδίστρια κινείται με τόλμη ανάμεσα στον Μότσαρτ και το μπελκάντο, αναζητώντας τη βαθιά ανθρωπιά των χαρακτήρων που καλείται να ενσαρκώσει στη σκηνή, αλλά και τις πολλές ατραπούς που μπορεί να ακολουθήσει το τραγούδι.
Θα κάνετε “ντεμπούτο ρόλου” ως Νορίνα. Τι σημαινει για σας ένας νέος ρόλος?
Κάθε νέος ρόλος στην όπερα είναι ένα ταξίδι ανακάλυψης — όχι μόνο μουσικής και δραματουργικής, αλλά και εσωτερικής. Ειδικά το “ντεμπούτο ρόλου” ως Νορίνα αποτελεί για μένα μια ιδιαίτερη στιγμή στη διαδρομή μου. Η Νορίνα είναι ένας ρόλος με πνεύμα, εξυπνάδα και γοητεία, που απαιτεί ευαισθησία αλλά και τεχνική ακρίβεια. Το να τη γνωρίσω μέσα από τη μουσική του Ντονιτσέττι είναι μια πρόκληση γεμάτη χαρά, καθώς η γραφή του συνθέτη συνδυάζει χιούμορ, λυρισμό και θεατρικότητα.
Ποιες είναι οι προκλήσεις και το ενδιαφέρον αυτού του ρόλου;
Η Νορίνα είναι ένας ρόλος γεμάτος αντιθέσεις, και αυτό ακριβώς τον κάνει τόσο γοητευτικό αλλά και απαιτητικό. Από τη μία πλευρά έχουμε τη φαινομενικά ελαφριά, παιχνιδιάρικη και πνευματώδη γυναίκα της κωμωδίας, κι από την άλλη μια ηρωίδα που χρειάζεται βάθος, ευαισθησία και αληθινή συναισθηματική ευφυΐα για να μην γίνει καρικατούρα. Τεχνικά, ο ρόλος απαιτεί φωνητική ευελιξία, καθαρό φραζάρισμα και λαμπερή χροιά, καθώς η γραφή του Ντονιτσέττι κινείται ανάμεσα στη δεξιοτεχνία και στην εκφραστική λεπτότητα.
Το ενδιαφέρον για μένα βρίσκεται ακριβώς σε αυτήν την ισορροπία: να αποδώσω το χιούμορ και τη ζωντάνια της Νορίνας χωρίς να χαθεί η ανθρωπιά και η τρυφερότητα που κρύβει μέσα της. Είναι ένας ρόλος που σε κάνει να χαμογελάς, αλλά και να σκέφτεσαι – μια πρόκληση που αγαπώ.
Ερμηνευτικά πώς την προσεγγίζετε;
Προσεγγίζω τη Νορίνα με πολλή αγάπη και κατανόηση. Δεν τη βλέπω ως μια μονοδιάστατη κωμική φιγούρα, αλλά ως μια ολοκληρωμένη γυναίκα με ευφυΐα, πάθος και τρομερό συναισθηματικό βάθος. Μου αρέσει να ανακαλύπτω τις λεπτές αποχρώσεις της, όπως τη γνησιότητα με την οποία αγαπά. Προσπαθώ να φωτίσω αυτήν την ισορροπία ανάμεσα στη ζωηράδα και τη γνησιότητά της, να δείξω ότι η Νορίνα είναι πολλά περισσότερα από μια “σπιρτόζα” ηρωίδα.
Ερμηνευτικά, με ενδιαφέρει κάθε της κίνηση και φράση να έχουν ειλικρίνεια, ακόμα κι όταν προσποιείται μπροστά στον Ντον Πασκουάλε — θέλω η φωνή της να αναδύεται μέσα από το συναίσθημα, όχι να αναλώνεται σε επιφανειακούς εντυπωσιασμούς. Πίσω από κάθε φωνητικό διάνθισμα υπάρχει πολλή σκέψη και μελέτη, πρωτίστως με γνώμονα το ερμηνευτικό ύφος που προστάζει ο συνθέτης, αλλά και σε συνάρτηση με τον χαρακτήρα της Νορίνα στην εκάστοτε συνθήκη που τη συναντάμε μέσα στο έργο.
Πρόκειται δηλαδή για έναν ενδιαφέροντα χαρακτήρα.
Πέρα από το χιούμορ και τα τεχνάσματά της, βλέπω μια προσωπικότητα που διεκδικεί την ανεξαρτησία της και εκφράζει με θάρρος τα συναισθήματά της. Η Νορίνα είναι ένας άνθρωπος που θέλει να αγαπήσει και να αγαπηθεί, αλλά με τους δικούς της όρους — κάτι που βρίσκω πολύ σύγχρονο, αληθινό και συνάμα πολύ προοδευτικό για την εποχή του Ντονιτσέττι.
Ποιος είναι γενικά ο χαρακτήρας της τωρινής παραγωγής; Τι σας έχει αρέσει περισσότερο;
Η τωρινή παραγωγή έχει έναν φρέσκο, ζωντανό και πολύ ανθρώπινο χαρακτήρα. Η προσέγγιση της σκηνοθεσίας δίνει την αίσθηση ότι η ιστορία θα μπορούσε να ξετυλίγεται σε οποιαδήποτε χρονική περίοδο — με ρυθμό, χιούμορ και αμεσότητα. Αυτό που μου αρέσει περισσότερο είναι πως τίποτα δεν γίνεται επιφανειακά: πίσω από τη φάρσα υπάρχει πάντα αλήθεια και συγκίνηση.
Μερικές φορές η opera buffa μπορεί να αγγίζει δύσκολα θέματα και να ανακλύπτει σπάνια συναισηματικά βάθη. Το έχει ο Ντον Πασκουάλε ως έργο;
Πολύ ωραία ερώτηση — ναι, απολύτως. Παρόλο που ο Ντον Πασκουάλε είναι μια opera buffa, κάτω από το χιούμορ και τις κωμικές καταστάσεις κρύβεται πολλή αλήθεια και συγκίνηση. Ο Ντονιτσέττι δεν γελοιοποιεί τους ήρωές του· τους αγαπά. Και μέσα από αυτή την αγάπη, μας δείχνει τις αδυναμίες, τις απογοητεύσεις και τις επιθυμίες τους με τρυφερότητα. Ολόκληρο το έργο είναι ένα παλίμψηστο συναισθημάτων — κάτω από την ελαφρότητα της κωμωδίας διακρίνεται η νοσταλγία, η ευαισθησία και η μοναξιά των χαρακτήρων.
Το έχει και ο δικός σας ρόλος αυτό;
Η Νορίνα, ειδικά, είναι ένας ρόλος που έχει πολύ περισσότερα να πει απ’ ό,τι φαίνεται στην αρχή. Ναι, είναι έξυπνη και παιχνιδιάρα, αλλά στο τέλος του έργου βλέπουμε και τη συναισθηματική της ωριμότητα. Εκεί, νομίζω, ο Ντονιτσέττι αγγίζει κάτι βαθιά ανθρώπινο, κάτι που μένει στο διηνεκές…
Πριν γίνετε Νορίνα, είστε μια πολύ επιτυχημένη Βασίλισσα της Νύχτας.
Σας ευχαριστώ πολύ, με τιμάτε!
Πόσο σας έχει χαρακτηρίσει αυτός ο ρόλος;
Η Βασίλισσα της Νύχτας είναι για μένα κάτι πολύ περισσότερο από έναν ρόλο· είναι μια δύναμη που πρέπει να δαμάσεις, γεμάτη θυμό, πάθος αλλά και μοναξιά — μια μητρική φιγούρα με τραγική ομορφιά που σε φέρνει αντιμέτωπη με τα όρια της ανθρώπινης ψυχής. Η Βασίλισσα της Νύχτας με δίδαξε να είμαι πειθαρχημένη και να στέκομαι δυνατή απέναντι σε κάθε συνθήκη και να θυμάμαι πως πάντα, μετά το σκοτάδι, έρχεται το φως.
Αισθανθήκατε ποτέ ότι αυτός ο ρόλος μπορεί να γίνει περιοριστικος για εσάς ως καλλιτέχνη;
Δεν ένιωσα ποτέ περιορισμένη από αυτόν τον ρόλο· αντιθέτως, μου δίνει κάθε φορά τη χαρά να αναμετρηθώ με τη φωνή, την τεχνική και την ερμηνεία μου, γι’ αυτό την αγαπώ ιδιαίτερα. Έχω συνειδητά δουλέψει πολύ σκληρά ώστε να μην εγκλωβιστώ μέσα σε αυτόν τον ρόλο, αλλά να ερμηνεύω παράλληλα και άλλους μεγάλους ρόλους, όπως τη Βιολέττα, την Τζίλντα, τη Λουτσία, την Κονστάντσε, τη Νορίνα εν προκειμένω κ.ά. — ρόλους που με βοηθούν να εξερευνήσω διαφορετικές πτυχές της φωνής μου.
Κονστάντσε και Βασίλισσα της Νύχτας από τη μία – Ντονιτσέτι και Βέρντι από την άλλη: πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να περνάς από τον Μότσαρτ σε ένα ρεπερτόριο μπελκάντο;
Η μετάβαση από τον Μότσαρτ στο ρεπερτόριο του μπελκάντο δεν είναι ποτέ αυτονόητη· είναι σαν να περνάς από το κρυστάλλινο φως σε έναν κόσμο πιο σάρκινο και παλλόμενο. Ο Μότσαρτ απαιτεί ακρίβεια, καθαρότητα και διαύγεια· στο μπελκάντο, αντίθετα, χρειάζεται ευγένεια, φωνητική ευλυγισία, δυναμικό εύρος και έντονη συναισθηματική παρουσία.
Έχοντας ερμηνεύσει πολλές φορές τη Λουτσία ντι Λαμμερμούρ στη Γερμανία — έναν ρόλο belcanto που αγαπώ βαθιά — νιώθω πως αυτή η εμπειρία με έχει προετοιμάσει και θωρακίσει τεχνικά, πριν τραγουδήσω τη Νορίνα. Όλες οι προηγούμενες εμπειρίες μου σε εμβληματικούς ρόλους με βοηθούν να προσεγγίζω κάθε νέα πρόκληση με αυτοπεποίθηση, αλλά και με εκείνη τη λεπτή ευαισθησία που κρατά τη φωνή ζωντανή και αληθινή. Το όμορφο είναι πως αυτοί οι δύο κόσμοι τελικά δεν είναι τόσο μακρινοί· ο ένας τροφοδοτεί τον άλλον. Από τον Μότσαρτ αντλώ πειθαρχία και καθαρότητα, από το μπελκάντο πάθος και τόλμη. Κι ανάμεσα στους δύο, βρίσκω τη δική μου φωνή.
Αυτό το καλοκαίρι κάνατε μια πολύ επιτυχημένη εμφάνιση στο Φεστιβάλ Τριεθνές, όπου συνδυάσατε λυρικό και δημοτικό τραγούδι και σύγχρονες τεχνικές.
Είχα τη μεγάλη χαρά και τιμή φέτος να συμμετάσχω στο Τριεθνές Φεστιβάλ στις Πρέσπες, μια πραγματική καλλιτεχνική μέθεξη που ένωσε την παράδοση με την κλασική μουσική. Ήταν μια εμπειρία γεμάτη συγκίνηση και έμπνευση, που πιστεύω πως άγγιξε βαθιά το κοινό αλλά και εμάς τους καλλιτέχνες. Συμμετείχα ερμηνεύοντας το έργο «Πνοή» του Κορνήλιου Σελαμψή, ενός συνθέτη με μοναδική και ευαίσθητη γραφή· για μένα, το έργο αυτό λειτούργησε σαν ένα διαφανές ψυχογράφημα της ανθρώπινης ύπαρξης, εμπνευσμένο από ελισαβετιανά μαδριγάλια. Είχα επίσης την τύχη να γνωρίσω εξαιρετικούς συναδέλφους διεθνούς εμβέλειας από τον χώρο της παραδοσιακής, βαλκανικής και κλασικής μουσικής, να ανταλλάξουμε ιδέες, έμπνευση και αγάπη για την τέχνη μας. Το Τριεθνές Φεστιβάλ έχει πλέον μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου και θα ήθελα πολύ να επιστρέψω, ερμηνεύοντας έναν νέο συνδυασμό δημοτικών τραγουδιών με λυρικό ρεπερτόριο.
Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να συνδυάζεις τεχνικές και ρεπερτόρια;
Νομίζω ότι ο συνδυασμός τεχνικών και ρεπερτορίων δεν είναι ποτέ εύκολος, αλλά όταν υπάρχει βαθιά γνώση και σεβασμός προς τη μουσική, τότε γεννιέται κάτι πολύ δημιουργικό και αληθινό. Πιστεύω πως όταν έχεις μια σταθερή τεχνική, δεν υπάρχει λόγος να φοβάσαι να δοκιμάζεις· μπορείς να κινείσαι με χάρη ανάμεσα σε διαφορετικούς μουσικούς κόσμους, πάντα με σεβασμό στη φωνή σου ως όργανο.
Ανήκετε σε μία γενιά που ζει μεταξύ Ελλάδος και Ευρώπης, Πόσο αμφίδρομη ή μονομερής είναι αυτή η σχέση και πώς μπορεί να τροφοδοτήσει την κλασική μουσική στην Ελλάδα?
Ανήκω πράγματι σε μια γενιά καλλιτεχνών που ζει και δημιουργεί ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ευρώπη, και νομίζω πως αυτή η σχέση είναι βαθιά αμφίδρομη, όταν την καλλιεργείς συνειδητά. Από τη μία, η Ελλάδα μάς δίνει μια αίσθηση ταυτότητας και ρίζας· από την άλλη, η Ευρώπη μάς ανοίγει ορίζοντες, μας προσφέρει πρόσβαση σε περισσότερους θεσμούς, σκηνές και συνεργασίες που μας εξελίσσουν. Το σημαντικό είναι να μη χαθεί η ισορροπία – να μην αντιλαμβανόμαστε τη “φυγή” προς το εξωτερικό ως μονόδρομο, αλλά ως έναν διάλογο ανάμεσα σε δύο κόσμους. Η κλασική μουσική στην Ελλάδα μπορεί να τροφοδοτηθεί βαθιά από αυτή τη σχέση, γιατί οι καλλιτέχνες που φέρνουν πίσω τις εμπειρίες τους, τις γνώσεις και τις επαφές τους, δημιουργούν έναν κύκλο ανταλλαγής που εμπλουτίζει το εγχώριο μουσικό τοπίο. Η Ελλάδα διαθέτει τεράστιο καλλιτεχνικό δυναμικό, και όσο περισσότερο λειτουργούμε ως “γέφυρες” ανάμεσα σε τόπους και κουλτούρες, τόσο περισσότερο η μουσική μας αποκτά φωνή με διεθνή αντήχηση, χωρίς να χάνει ποτέ την ψυχή της.
Οι εμφανίσεις στην Ελλάδα έχουν κάποια ειδικότερη σημασία για σας;
Είναι μεγάλη χαρά και συγκίνηση κάθε φορά που επιστρέφω στην Ελλάδα, παρουσιάζοντας τη δουλειά μου στον τόπο καταγωγής μου, γνωρίζοντας ότι η οικογένειά μου —που με στηρίζει πάντα— θα είναι εκεί, όπως και το ελληνικό κοινό, το οποίο διαθέτει μια μοναδική ζεστασιά και εκτίμηση προς τους καλλιτέχνες. Για μένα αυτό είναι ανεκτίμητο.
Τώρα πού προσανατολίζετε τη σταδιοδρομία σας;
Η σταδιοδρομία μου είναι για μένα ένα συνεχές ταξίδι. Κάθε ρόλος, κάθε συνεργασία, κάθε σκηνή όπου βρίσκομαι είναι μια ευκαιρία να εξελίσσομαι ως καλλιτέχνιδα και να μοιράζομαι κάτι ουσιαστικό με τον κόσμο γύρω μου. Αυτή η μέθεξη είναι η πυξίδα της πορείας μου. Την τρέχουσα σεζόν έχω ήδη προγραμματισμένες εμφανίσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, για τις οποίες νιώθω μεγάλη χαρά και ευγνωμοσύνη. Παράλληλα, προκύπτουν συνεχώς νέες ευκαιρίες και ρόλοι που ονειρεύομαι να ερμηνεύσω. Οι λυρικοί καλλιτέχνες που ταξιδεύουμε συχνά γνωρίζουμε πως ένα τηλεφώνημα μπορεί να αλλάξει τα πάντα· μπορεί να σε στείλει αυθημερόν σε ένα θέατρο στην άλλη άκρη του κόσμου. Ίσως γι’ αυτό υπάρχει πάντα μια βαλίτσα έτοιμη δίπλα στην πόρτα μου, για να ακολουθήσω εκεί όπου με καλεί η μουσική.
Πέρα από τα ταξίδια και τους ρόλους, εκείνο που με ενδιαφέρει πιο βαθιά είναι να δημιουργώ γύρω μου συνθήκες όπου οι άνθρωποι νιώθουν ασφαλείς να εκφραστούν, να συνυπάρξουν, να ζήσουν ειρηνικά. Θέλω η φωνή μου να έχει ουσία, να αφυπνίζει, να αναπνέει και να αφήνει ένα μικρό αλλά θετικό αποτύπωμα. Πάνω απ’ όλα, επιδιώκω να συνεργάζομαι με ανθρώπους που μοιράζονται το ίδιο πάθος και την ίδια ευγένεια απέναντι στη μουσική. Στον Ντον Πασκουάλε είμαι πραγματικά χαρούμενη και υπερήφανη για όλη την ομάδα — εντός και εκτός σκηνής. Η συνεργασία μας είναι εξαιρετική, η ατμόσφαιρα δημιουργική, και αυτό μου δίνει πολλή ελπίδα για το μέλλον.
Η μουσική για μένα δεν είναι μόνο τέχνη· είναι τρόπος να συνδέομαι, να δίνω και να δέχομαι, να αφήνω ένα αποτύπωμα που να έχει έστω και λίγη σημασία. Κάθε στιγμή, κάθε νότα, κάθε παράσταση είναι μια ευκαιρία να κάνουμε τον κόσμο λίγο πιο φωτεινό, πιο ειρηνικό, πιο ευγενή απ’ ό,τι τον βρήκαμε. Εκεί προσανατολίζω τα βήματά μου.