Για πιο λόγο ένας συνθέτης ξεφεύγει από το γνώριμο ύφος του και γράφει διαφορετικά; Λέγεται ότι ο Shostakovich έγραψε σε στυλ jazz για να αποδείξει ότι μπορούσε να το κάνει και ότι δεν ίσχυε αυτό που του είπαν κάποιοι φίλοι του: πως κατηγορούσε την jazz γιατί δεν μπορούσε να γράψει έτσι.
Την ιστορία αυτή τη διάβασα ή την άκουσα ως σπουδαστής στο Λονδίνο. Έχει ένα γούστο αλλά μάλλον δεν ισχύει. Ψάχνοντας δεν τη βρήκα πουθενά ενώ αντιθέτως βρήκα άρθρα που αμφισβητούν τον όποιο ενθουσιασμό του Shostakovich αλλά κυρίως το αποτέλεσμα. Τα έργα πάντως αυτό δείχνουν. Οι δύο Σουΐτες Jazz 1 και 2 μόνο jazz δεν είναι και έχουν ελάχιστη σχέση με το ιδίωμα. Από την εκτενέστατη εργογραφία του Shostakovich το μόνο κομμάτι που πάει προς τα εκεί είναι το «Tahiti Trot», μια διασκευή του γνωστού τραγουδιού «Tea for Two». Όταν το ακούμε διαπιστώνουμε μια πολύ «ευρωπαϊκή» ενορχήστρωση με πράγματα τα οποία ποτέ δε θα έκανε ένας Αμερικάνος ενορχηστρωτής Jazz. Τελικά μοιάζει πως το κίνητρο ήταν πως γύρω στο 1930 η Jazz είχε κατακτήσει Αμερική, Ευρώπη και Λατινική Αμερική, αλλάζοντας για πάντα τους όρους της διασκέδασης και όχι μόνο. Ενδιαφέρον είχαν δείξει και άλλοι Σοβιετικοί συνθέτες.
Όμως ας επανέλθουμε στο ερώτημα. Γιατί ένας συνθέτης γίνεται «μουσικός χαμαιλέων»; Υπάρχουν χώροι που αυτό είναι περίπου επαγγελματικό προαπαιτούμενο. Η μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο. Εκεί πολλοί συνθέτες συχνά «ανοίγουν το κουτάκι» και γράφουν σε στυλ Mahler, Tchaikovsky, Baroque ή ό,τι άλλο. Τα παραδείγματα είναι πάρα πολλά. Ο Nino Rotta είναι εξαιρετικά γνωστός από την χαρακτηριστική (σχεδόν επαναληπτική) μουσική των ταινιών του Fellini, όμως έχει κάνει τη μουσική στον «Νονό» και στο «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» του Zefirelli. Εξ ίσου καλό παράδειγμα είναι o John Williams. Όλοι τον ξέρουμε για τις χολυγουντιανού στυλ μουσικές των Star Wars και του Indiana Jones όμως έχει γράψει εντελώς διαφορετικά τόσο για τα Jaws όσο και για το Lincoln του Spielberg.
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο εκλεκτικισμός και ο δανεισμός από διαφορετικά είδη είναι ο βασικός τρόπος δημιουργίας. Ο Alfred Schnittke είναι ένα από τα καλύτερα παραδείγματα. Εδώ αναφέρω μια διασκευή που έχει κάνει για βιολί και πιάνο πάνω στο Silent Night. Αξίζει τον κόπο να την ακούσετε εδώ!
Έχει γράψει επίσης 12φθογγες Παραλλαγές πάνω στο Strawberry Fields των Beatles!
Ο δικός μας Αργύρης Κουνάδης (1924-2011) είναι μάλλον πολύ κοντύτερα στο «θα σας δείξω τί μπορώ να κάνω». Από την αρχή της πορείας του διατηρεί μια σχέση με το ελληνικό τραγούδι και την ελληνική μουσική, κάτι που ατονεί όταν πηγαίνει στη Γερμανία. Ωστόσο το 1973 κυκλοφορεί ένα LP με δύο κύκλους τραγουδιών: «Δεν περισσεύει υπομονή» και «Ρόδα είναι και γυρίζει», με τη Σωτηρία Μπέλλου, την Ελένη Βιτάλη, τη Ρένα Κουμιώτη και τον Δημήτρη Ψαριανό. Δύο χρόνια αργότερα, το 1975, κυκλοφορεί «Το Ταξίδι», LP με τη Λιλάντα Λικιαρδοπούλου και τον Αντώνη Καλογιάννη.
Οι δίσκοι πρέπει να πήγανε καλά. Ο ίδιος τον άκουσα να λέει σε κάποια συζήτηση ότι του ζήτησαν να κάνει και τρίτο. Εκείνος όμως σταμάτησε γιατί θεώρησε ότι όλο αυτό του έτρωγε χρόνο από την βασική του «λόγια» συνθετική δραστηριότητα.
Κλείνω με τον Γιάννη Κωνσταντινίδη-Κώστα Γιαννίδη και την «Αλεξάνδρα». Αποφασίστε εσείς αν εδώ έχουμε το «θα σας δείξω εγώ» ή έναν επαγγελματία που κάνει τη δουλειά του. Εγώ νομίζω μάλλον το δεύτερο. Ο Κωνσταντινίδης δεν συμπαθούσε καθόλου το ρεμπέτικό και λαϊκό. Λογικό άλλωστε, καθώς τα τραγούδια του ανήκουν σε άλλο κόσμο και άλλη εποχή. Όμως εκτός από την «Αλεξάνδρα» υπάρχει ολόκληρος δίσκος με 12 λαϊκά που έχει γράψει. Ίσως και να μην συζητάγαμε καθόλου για όλο αυτό αν δεν υπήρχε η επιτυχία της «Αλεξάνδρας»…
H δημιουργικότητα είναι κάτι το πρωτεϊκό. Όταν υπάρχει ταλέντο, τεχνική επάρκεια και κίνητρο θα βρει τρόπους να εκφραστεί.