Ο αρχιμουσικός διευθύνει με την κίνηση των χεριών του. Αυτό όμως είναι κάτι που διδάσκεται με συγκεκριμένο τρόπο ή προκύπτει αβίαστα από την προσωπικότητα του κάθε αρχιμουσικού; Ζητήσαμε από τον έμπειρο αρχιμουσικό Ηλία Βουδούρη να μας αποκαλύψει λίγα από τα μυστικά που θα διδάξει στο Εργαστήριο Διεύθυνσης Ορχήστρας της Φιλαρμόνιας Ορχήστρας Αθηνών.
Πώς προκύπτει η κίνηση και πώς διδάσκεται;
Στις συναυλίες και παραστάσεις ο μαέστρος διευθύνει χωρίς να μιλά. Να θυμηθούμε τον βουβό κινηματογράφο; Οι άνθρωποι μπορούν και εκφράζονται ακόμη και χωρίς να μιλούν. Ο μαέστρος επικοινωνεί και διευθύνει με τις κινήσεις των χεριών του, ακολουθώντας την παρτιτούρα, στην οποία όλα είναι καταγεγραμμένα. Υπάρχουν, όπως είναι γνωστό, συγκεκριμένες κινήσεις, οι οποίες διδάσκονται και απαιτούν επίπονη εξάσκηση στα πρώτα βήματα, αλλά και ο κάθε μαέστρος αυτοδιδάσκεται και βελτιώνεται μέχρι το τέλος της καριέρας του, καλλιεργώντας συνεχώς τα προσωπικά και τεχνικά εκφραστικά μέσα του.
Η κίνηση είναι κάτι που βρίσκει ο καθένας τη δική του;
Πέρα από συγκεκριμένες κινήσεις που αφορούν π.χ. το μέτρο, ο κάθε μαέστρος, όπως και κάθε διαφορετικός άνθρωπος αναπτύσσει δικούς του μοναδικούς τρόπους επικοινωνίας με τους μουσικούς, τους μονωδούς και τη χορωδία.
Πόσο ρόλο παίζει η κίνηση και πόσο άλλες μορφές επικοινωνίας, π.χ. οι λεκτικές οδηγίες;
Πρώτο λόγο έχει η κίνηση. Οι λεκτικές οδηγίες δίνονται κατά τη διάρκεια των δοκιμών και όχι των παραστάσεων ή συναυλιών.
Ποιον ρόλο έχει το υπόλοιπο σώμα, τα μάτια, κτλ.
Η έκφραση του σώματος, των ματιών, του προσώπου συμβάλλουν καθοριστικά στην επικοινωνία του μαέστρου με τους συντελεστές συνολικά. Π.χ. με τα μάτια και το βλέμμα μπορεί να αποδοθεί δραματουργικά μια συγκεκριμένη στιγμή ή περίοδος ενός έργου.
Κάποιοι αρχιμουσικοί είναι σχετικά στατικοί, πατάνε γερά με τα δύο πόδια, και άλλοι χορεύουν και χοροπηδάνε στο πόντιουμ. Μοιάζει σαν να κάνουν άλλη δουλειά.
Ο Φον Κάραγιαν ήταν κυρίως στατικός στα πόδια του και στητός, πολύ εκφραστικός με τα χέρια και το στήσιμό του γενικά, και όπως όλοι γνωρίζουμε, υπήρξε ένας από τους καλύτερους μαέστρους όλων των εποχών.
Ο Λέοναρντ Μπέρνσταιν ήταν σούπερ κινητικός, κάθιδρος, είχε πηδήξει μάλιστα πολλές φορές στο πόντιουμ, αλλά οι εκτελέσεις του υπήρξαν μνημειώδεις.
Από τα παραπάνω δύο παραδείγματα καταδεικνύεται ότι κάθε αρχιμουσικός αναπτύσσει τους δικούς του τρόπους επικοινωνίας και έκφρασης, ενώ η στατικότητα ή η κινητικότητα δεν αποτελούν κυρίαρχο κριτήριο για την ποιότητά του.
Υπάρχουν ιδιαίτερες προκλήσεις κατά τη διδασκαλία;
Όλη η διδασκαλία θα έλεγα είναι μία πρόκληση. Για να δώσω δύο παραδείγματα, να αναφέρω την εκμάθηση της ανεξαρτησίας των χεριών και της κίνησης των χεριών με πλαστικότητα και καλαισθησία. Ας πούμε σε ένα αργό λεγκάτο: ουσιαστικά έχεις μια αέναη κίνηση προς τα μπρος σε μια μεγάλη λεγκατούρα, η οποία όμως υποδιαιρείται σε τρία, σε τέσσερα, σε έξι, σε δύο κινήσεις, και πρέπει να το δώσει ο μαέστρος με έναν τρόπο που να περιλαμβάνει και την ατάκα. Αυτό είναι ήδη κάτι δύσκολο να το πετύχει κανείς. Θέλει εξάσκηση. Όπως επίσης να μάθουν να μετρούν τα τρία τέταρτα σε μία κίνηση, γρήγορα ή αργά.
Παίζει ρόλο η αισθητική της κίνησης;
Παίζει! Όλοι προσπαθούν να κάνουν την κίνηση πιο ελκυστική και για τους μουσικούς και για το κοινό. Υπάρχει κόσμος που λέει: θα πάω να δω αυτόν τον μαέστρο γιατί μου αρέσει η κίνησή του. Ενθουσιάζονται. Όταν ήμουν στο Βερολίνο, υπήρχαν μαέστροι που και εγώ ήθελα να τους δω, γιατί η κίνησή τους σε έπειθε για αυτό που γράφει η παρτιτούρα. Έτσι όπως το κάνει, έτσι πρέπει να είναι γραμμένο. Γιατί υπήρχε ανταπόκριση και στον κόσμο και στην ορχήστρα. Το άκουγες που έβγαινε τόσο ωραία και ως φοιτητές, τότε, λέγαμε: έτσι θα το κάνω και εγώ!
Άρα ο μαέστρος προσφέρει και μια εικονοποιία στη μουσική.
Ο συγχωρεμένος πατέρας μου (δεν ήταν μουσικός ο ίδιος) έλεγε: όταν έρχομαι στην όπερα, θέλω να βλέπω και τον μαέστρο γιατί από εκεί μου φαίνεται ξεκινούν όλα. Όταν σε βαθύ γήρας πρόλαβε να έρθει στη νέα όπερα, όπου είναι πολύ χαμηλά το πιτ, δεν με έβλεπε. Αυτό, έλεγε, είναι λάθος. Σε όλες τις όπερες του κόσμου βλέπουμε τον μαέστρο. Γιατί εδώ δεν τον βλέπουμε; Που είμαστε, στο Μπάυρωϊτ!
Περισσότερες πληροφορίες για το εργαστήριο: https://apho.gr/innerpage/514/gr?category=99
Εγγραφές από 1 Σεπτεμβρίου 2026 Ακροάσεις: 26–27 Σεπτεμβρίου 2026
