«Με οδηγό το κονσέρτο για βιολί»

H TAINIA

Ο Σέρλοκ βαριέται και που ζει και περνάει την ώρα του κάνοντας πλάκα στον Γουότσον και παίρνοντας κοκαΐνη. Όταν όμως αναλαμβάνει την υπόθεση της Γκαμπριέλ Βαλαντόν μετά από μια απόπειρα κατά της ζωής της, η αναζήτηση του αγνοούμενου συζύγου της οδηγεί στο Λοχ Νες και το θρυλικό τέρας.

Η ΜΟΥΣΙΚΗ

Ενδιαφέρουσα ταινία του βασιλιά της χρυσής εποχής Μπίλι Γουάιλντερ ο οποίος ανέθεσε στον φίλο του και μόνιμο συνεργάτη του Μίκλος Ρόζα να γράψει τη μουσική. Μάλιστα πριν αρχίσει η ταινία σε ένα πάρτι του είπε πως θα κάνει ένα φιλμ για τον Σέρλοκ Χολμς στην οποία θα είναι βιολιστής και θα ήθελε να χρησιμοποιηθεί η μουσική από το κονσέρτο για βιολί του συνθέτη. Φυσικά ο Ρόζα ενθουσιάστηκε. Ο Wilder ήταν τόσο φίλος με τον συνθέτη που τον έβαλε να παίξει κιόλας κάνοντας τον διευθυντή ορχήστρας στο μπαλέτο η Λίμνη των κύκνων! Και διεύθυνε όντως μερικά αποσπάσματα από την μουσική του Τσαϊκόφσκι. Το παρασκήνιο όμως της ταινίας είναι που παρουσιάζει το τρομερό ενδιαφέρον.

Ο σκηνοθέτης ήθελε τους Πίτερ Ο Τουλ και Πίτερ Σέλερς για τους βασικούς ρόλους αλλά οι υψηλοί μισθοί τους ακύρωσαν το σχέδιο αυτό. Έτσι κατέφυγε στον εξαιρετικό Ρόμπερτ Στίβεν. Μετά από 6! μήνες γυρισμάτων η αρχική βερσιόν στην οποία ήταν παρών και ο Ρόζα ήταν 210! λεπτά και ήταν χωρισμένη σε τέσσερα κεφάλαια σαν συμφωνία. Ο Ρόζα ενθουσιάστηκε όταν την είδε. Μάλιστα στην αυτοβιογραφία του λέει πως αυτή θα γίνει η καλύτερη ταινία του σκηνοθέτη πως είναι πολύ καλή αλλά και μεγάλη σε διάρκεια που όμως δεν πειράζει καθόλου γιατί το υλικό είναι πολύ καλό. Είπε επίσης πως σε ένα κεφάλαιο δεν χρειαζόταν καθόλου μουσική.

Τότε όμως ήρθαν τα νέα από την Αμερική. “Κόψτε”.

Ο Ρόζα στην αυτοβιογραφία του λέει το εξής: «Αν ήμουν ο Γουάιλντερ θα τους έλεγα να πάνε στο διάολο ακόμη κι αν αυτό σήμαινε το τέλος της καριέρας μου! Όμως ο Γουάιλντερ συμφώνησε και άρχισε να κόβει. Τα καλύτερα μέρη του φιλμ δυστυχώς κόπηκαν ενώ έμεινε άθικτη η πιο αδύναμη ιστορία αυτή με το υποβρύχιο που υποτίθεται πως ήταν το τέρας του Λοχ Νες!» Η ιστορία είναι λίγο επηρεασμένη από τον Δρ. Νο και το μηχανικό τέρας.

Η ταινία μονταρίστηκε κι άλλο κι έφτασε τα 160 λεπτά και πάνω σε αυτή άρχισε να δουλεύει ο Ρόζα. Έτσι λοιπόν αποφασίστηκε πως τα τρία μέρη από το κονσέρτο για βιολί θα προσαρμοστούν για τις ανάγκες της ταινίας και θα χρησιμοποιηθούν για τα τρία κεφάλαια.

Όμως κι αυτή η διάρκεια ήταν μεγάλη για τα αφεντικά. Έτσι το τελικό edit πήγε στα 120 λεπτά. Στην αυτοβιογραφία του ο Ρόζα είναι πολύ επικριτικός γι’ αυτή την κόπια. Μάλιστα το βάζω στα αγγλικά για να μην χαθεί ούτε κόμμα στην μετάφραση «The truncated film as you see it today is a sorry travesty of the original and a great disappointment to all involved».

Παρόλα αυτά ο Ρόζα δεν έχασε την όρεξή του και έπεσε με τα μούτρα στην δουλειά προκειμένου να διασκευάσει το κονσέρτο του. Από κοινού λοιπόν κατέληξαν πως το πρώτο μέρος από το κονσέρτο για βιολί θα ήταν για το θέμα του Χολμς και το set up, το δεύτερο μέρος θα περιέγραφε το love theme και την σχέση του Χολμς με την αινιγματική Gabrielle όπου το ομώνυμο cue είναι ένα από τα ανατριχιαστικότερα θέματα που έχει γράψει ο Ρόζα και το τρίτο μέρος το allegro θα διασκευαζόταν για την κλιμάκωση της ταινίας όπου είναι η δράση με το υποτιθέμενο τέρας του Λοχ Νες στην Σκωτία. Μάλιστα στην καλύτερη στιγμή της ταινίας  οι πρωταγωνιστές γυρνάνε από το ένα κάστρο στο άλλο με συνοδεία την ηλεκτρισμένη μουσική του Ρόζα. Σε αυτό το σημείο ο συνθέτης έγραψε τρία cues. Το πρώτο ήταν μια συμφωνική βερσιόν ενός παραδοσιακού σκωτσέζικου τραγουδιού με τίτλο “Maybe but she’s a lassie yet” το οποίο όμως ο Wilder το απέρριψε “σαν πολύ σκωτσέζικο”. Μετά ο Ρόζα έγραψε ένα βαλς το οποίο πάλι ο σκηνοθέτης το απέρριψε βρίσκοντας το πολύ βιενέζικο και το τρίτο cue που μπήκε τελικά στην ταινία είναι το love theme αλλά σε πιο δυναμική και νευρώδη βερσιόν. Και τώρα η έκπληξη. Στην ταινία λοιπόν ακούγεται αυτή η βερσιόν ενώ μια γκάιντα σου τρυπάει τα αυτιά!!! Αυτό προστέθηκε από τον σκηνοθέτη τελευταία στιγμή εν αγνοία του Ρόζα γιατί μάλλον ο Wilder δεν βρήκε το cue αρκετά σκωτσέζικο!!! Τι να πεις… Καμιά φορά η δουλειά του συνθέτη κινηματογραφικής μουσικής είναι πιο παράλογη και από του ηθοποιού.

Στην καταπληκτική έκδοση της εταιρείας Tadlow οπού η μουσική του Ρόζα επανεκτελείται από την συμφωνική της Πράγας υπό τον Nic Raine υπάρχουν και τα τρία αυτά cues κι έτσι μπορείτε να διαλέξετε εσείς ποιο ταιριάζει καλύτερα. Η δική μου προτίμηση πάντως είναι το βαλς. Επίσης υπάρχουν και θέματα που γράφτηκαν για την εκδοχή των 160 λεπτών τα οποία δεν ακούγονται στην δίωρη ταινία, όπως είναι το εξαιρετικό cue The Curious Case of the Upside-Down Room* /Pistol Practice ενώ η  ενορχήστρωση πατάει ακριβώς πάνω στου Ρόζα μιας και χρησιμοποιήθηκε 77μελής ορχήστρα όπως και στο πρωτότυπο. Μα και ο ρυθμός διατηρήθηκε ίδιος μιας και δόθηκαν τα χειρόγραφα που είχε ο ίδιος ο συνθέτης.

Τέλος για την μουσική να πω πως ο Ρόζα έγραψε – διασκεύασε τρία θέματα. Του Χόλμς, της Γκαμπριέλα που στην ουσία είναι love theme και του κακού της υπόθεσης του Von Tirpitz που είναι σκοτεινό και υποχθόνιο σαν αργόσυρτος θρησκευτικός ύμνος. Αυτά τα τρία θέματα αλληλεπιδρούν το ένα μέσα στο άλλο με αριστοτεχνικό τρόπο αποφεύγοντας την παγίδα της φλυαρίας που ελλοχεύει σε μια wall to wall μουσική υποστήριξη και πλαισιώνονται από θεσπέσια κρεσέντο της ορχήστρας ρωμαλέα και δυναμικά καθώς φτάνουμε στην λύση του μυστήριου.

Εν κατακλείδι μπορεί ο Ρόζα να “τεμπέλιασε” και να μην έγραψε καινούργια θέματα  εκτός από του κακού, όμως το σκορ είναι ακόμη ένα απολαυστικό αριστούργημα που μπορεί κάποιος να το ακούσει και ως μια παραλλαγή  του κονσέρτου.

Δύο είναι οι εκδόσεις που κάθε μουσικόφιλος πρέπει να έχει. Η μία είναι από την Tadlow που ανέφερα παραπάνω με κρυστάλλινο ήχο και θέματα που έχουν κοπεί από την ταινία, και η άλλη από την εταιρεία Quartet που περιέχει το αυθεντικό σκορ του Ρόζα υπό τον ίδιο στο πόντιουμ   με την μουσική που χρησιμοποιήθηκε μόνο στην ταινία  στο πρώτο cd ενώ στο δεύτερο έχουμε το κονσέρτο για βιολί με σολίστα τον  Jascha Heifetz, με την συμφωνική του Ντάλας υπό τον Walter Hendl, το Fantasy (From “The Private Life of Sherlock Holmes”) (8:39) μια συμφωνική σουίτα θα έλεγε κανείς με τον ίδιο τον Μίκλος Ρόζα να διευθύνει την εξαιρετική Royal Philharmonic Orchestra και τον Erich Gruenberg στο βιολί , και – εδώ είναι η έκπληξη – τον ίδιο τον Μίκλος Ρόζα να διευθύνει αποσπάσματα από την λίμνη των κύκνων του Τσαϊκόφσκι. Κάθε σοβαρή δισκοθήκη οφείλει να έχει και τις δυο κυκλοφορίες.